Hartje zomer kwam ik aan op Iona. Inmiddels is de herfst begonnen. De verschillen zijn duidelijk merkbaar. Elke dag wordt het later licht en vroeger donker. Omdat Iona noordelijker ligt dan Nederland, gaat het hier ook harder. Was het bij aankomst nog licht na de avondviering (zo rond tien uur), nu is het al donker om zeven uur.
Het wordt langzamerhand ook kouder, of moet ik zeggen guurder. In absolute zin is de temperatuur nauwelijks gedaald, hooguit een paar graden. Het temperatuurverschil tussen dag en nacht is miniem. Maar met de gevoelstemperatuur is het anders gesteld. Bij een harde westen- of noorderwind wordt de lucht aangevoerd vanuit de Atlantische Oceaan of de poolstreek. Dertien graden voelt dan geregeld aan als zes of zeven. Het begint truienweer te worden, zeker ook in de onverwarmde kerk. Benieuwd hoe dat de komende maanden gaat worden.
Vanwege de noordelijke ligging en het gure weer groeien er nauwelijks bomen op Iona. Alleen aan de oostkant, in de luwte van een rotswand, weten een aantal bomen zich te handhaven. Op het overgrote deel van het eiland beperkt de vegetatie zich tot grassen en struiken. Tegelijk zorgt de warme golfstroom er voor, dat het 's winters nauwelijks vriest. Sneeuwval is een zeldzaamheid. Dat kan je goed zien aan de fuchsia's. Toen ik jong was hadden we thuis een heel aantal fuchsia's. Sommige hadden een respectabele leeftijd met een dikke houten stam - die moeten zeker veertig jaar oud zijn geweest. Met Allerzielen haalde mijn vader ze uit de tuin, deed ze over in potten en bracht ze naar de kelder. Daar konden ze overwinteren, met af en toe een beetje water. Buiten zouden ze zijn doodgevroren. Op Goede Vrijdag bracht hij ze weer naar boven, haalde ze uit de potten en plantte ze in de tuin. Jaar in, jaar uit, en na zijn dood verzorgde mijn moeder ze. De belleplanten, zoals wij ze noemden, bloeiden uitbundig, maar werden niet echt groot. Hoe anders hier. Ik blijf me elk jaar verbazen over de omvang van de fuchsia's op Iona. Ze worden bij een aantal huizen in het dorp gebruikt als haag om de tuin af te scheiden en daarom ook geregeld gesnoeid als een heg. In andere tuinen zijn ze uitgegroeid tot manshoge struiken. Overduidelijk overleven die elke winter.
Herfst in aantocht
Bijna elke week maak ik op mijn vrije zaterdag of op een vrije middag een wandeling naar Columba's Bay, het zuidelijkste puntje van het eiland. Het zal zo'n kilometer op vijf, zes zijn vanaf de Abbey. Ik loop er nu in mijn snelle tempo in een uur naar toe. Met de heuveltjes onderweg is het een mooi alternatief voor een circuitje in het fitnesscentrum, dat ik thuis minstens een keer per week afleg. De wandeling naar Columba's Bay komt langs verschillende landschappen. Eerst een asfaltweggetje met aan weerszijden huizen en weilanden. Het eerste stuk loopt langs de Sound of Iona, de zeestraat tussen Iona en Mull. Dan steekt de weg over van de oostkant naar de westkant van het eiland. Geen vlakke stroken raaigras, maar wat golvend, ruig terrein met geregeld kleine of grotere rotsen. Meestal lopen er schapen rond, soms koeien.
Aan het eind van de asfaltweg ligt de Machair, zacht aflopend naar zee. Dat is een stuk gemeenschappelijke weidegrond, oorspronkelijk een zandstrand dat door de inzet van generaties eilandbewoners vruchtbaar is gemaakt met behulp van zeewier. Je kan op een aantal plekken de ruggen in het landschap nog zien, waar het zeewier als een natuurlijke meststof werd begraven in de grond en werd gebruikt als een voedingsbed voor gewassen en later gras. Nu grazen er schapen en koeien. En het wordt gebruikt als een 9-holes golfbaan, waarschijnlijk de enige baan ter wereld, waarvan het gras door schapen wordt bijgehouden. Een keer per jaar wordt hier het Iona Open Golf toernooi gehouden.
 |
| Zicht op de Machair vanaf Loch Staonaig |
Het is leuk dwalen over de Machair en als je bij de kust terug naar het noorden zou lopen, kom je bij waarschijnlijk de mooiste baai van Iona, Port-Ban (een andere geliefde wandelbestemming). Voor Columba's Bay kan je bij aankomst op de Machair het beste direct afslaan naar het zuiden. Aan het eind van de Machair voert een karrespoor je omhoog naar Loch Staonaig, tot de jaren tachtig het drinkwaterreservoir voor de eilandbewoners. Dat water moet altijd wat bruin zijn geweest vanwege de turf. Tegenwoordig komt het water via een pijpleiding vanaf Mull.
 |
| Loch Staonaig |
Vanaf dit meertje loopt een voetpad door veengebied met af en toe ook een plankier om drassig gebied over te steken. Het pad gaat hier op en neer om uiteindelijk af te dalen naar Columba's Bay. Op dit laatste stuk grazen geregeld schapen en koeien. Het laatste stuk is een kiezelstrand met een aantal grotere rotspartijen. Ik vind het heerlijk om hier op een rots te zitten en het spel van het inkomend water met de rotsen te bekijken. Niet alleen hoor je hier het ruizen van de zee, maar ook het gerommel van de stenen die door de zee bewogen worden. Wel is het raadzaam om niet teveel weg te dromen en een oogje te blijven houden op het water. Het getijdeverschil is hier aanzienlijk; voor je het weet heb je natte voeten, terwijl je dacht droog te zitten.
 |
| Afdalen naar Columba's Bay |
Vooral op dit laatste stuk heb ik de natuur in de afgelopen weken zien veranderen. Eind augustus stond de hei in bloei met verschillende kleuren paars. Die bloeisels zijn nu geheel verdwenen. En de uitbundig groeiende varens, soms meer dan anderhalve meter hoog, zijn in een paar weken tijd verdord. De groene zee is bruin geworden. Het heeft de afgelopen tijd veel geregend. Kleine stroompjes in het veengebied zijn groter geworden, het pad drassiger. Maar het blijft een genot om hier te lopen. En het uitzicht op zee is steeds verschillend. Bij zonnig weer kleurt het water prachtig blauw. Als het bewolkt is, zie je vijftig tinten grijs in het samenspel van zee, lucht en eilanden in de verte. En als het waait, hebben de golven witte koppen en slaan ze stuk op de rotsen met soms metershoge witte fonteinen.
Kleine vakantie
Uit de keuken valt deze week niet zo veel te vertellen. Ik heb maar twee dagen in de keuken gewerkt. Elke vrijwilliger, die hier langer dan drie maanden werkt, krijgt halverwege drie extra vrije dagen. De meesten gaan een paar dagen weg, naar Tobermory op Mull, naar Oban of zelfs Glasgow. In het verleden ben ik in al deze plaatsen al ettelijke keren enige dagen geweest met Desiree. Ik heb besloten om hier te blijven, wat meer te lezen en te wandelen, en mee te gaan met een wildexcursie op Mull, georganiseerd door Wild Mull Tours. Deze vertrekt vanuit Pennighael, voor mij per bus te bereiken vanuit Iona. Toen ik vorige week de excursie boekte, zagen de voorspellingen voor gisteren er prima uit. Woensdag was het prachtig weer en ook vandaag (vrijdag) schijnt hier de zon, maar gisteren was het pokkenweer. Harde wind (windkracht zes) en bijna de hele dag regen. De steenarenden (Golden Eagles} en zeearenden (white tailed eagles) gaven er de brui aan en hebben zich niet laten zien, zeer tot het chagrijn van onze gids. Volgens hem was het hem dit jaar nog niet overkomen, dat hij op een dag geen zeearend had gezien. We zijn langs allerlei plekken geweest, waar ze zich normaal zouden ophouden, maar zonder resultaat. Wel hebben we enige zeehonden en herten gezien. En het hoogtepunt van de dag: we hebben twintig minuten lang een zeeotter kunnen volgen langs de kustlijn. Meestentijds zwom hij (of zij) in zee, dook onder en kwam twintig seconden later weer boven, soms op een verbazingwekkende afstand. En een minuut of twee liep hij langs de waterkant. Deels hebben we hem lopend gevolgd in de stromende regen, deels in de auto van de gids. Tegen een uur of drie was het even droog en konden we wat meer genieten van de spectaculaire kust van Mull tussen Salem en Pennyghael. Het landschap hier is gevormd door vulkaanuitbarstingen en gletschers in verschillende ijstijden. Het heeft een heel ander karakter dan Iona, dat grotendeels bestaat uit veel ouder gesteente, soms meer dan 2,7 miljard jaar oud. En dit gedeelte van het eiland heeft ook veel aangeplant bos, waarvan de bladeren al de herfstkleuren beginnen te vertonen. Helaas heb ik geen foto's van de otter. Wel van een waterval op Mull, toen het weer even wat beter was. Je kan zien hoe het water door de wind verwaait
Iona is niet alleen aantrekkelijk vanwege het verblijf en de vieringen in de Abbey. Hoe klein het ook is, het heeft een prachtige natuur en je kan er mooie wandelingen maken. Het licht is heel bijzonder en het weer is Schots: "vier seizoenen op een dag." Een dag als gisteren is een uitzondering. Meestal klaart het wel op na enige uren. Maar evengoed kan er plotseling een bui aanwaaien.
