Week 15 - Stilte na de storm

Vorig weekend woedde storm Boelo  (zie de vorige aflevering). Die zorgde voor een ontregelde start van de geplande gastenweek 'Contemplation in Community'. Een tiental gasten en de begeleider Steven Wright konden vrijdagavond al aankomen; in het weekend waren alle veerboten uit de vaart genomen. De overige deelnemers arriveerden op maandag, een zelfs pas op woensdag. Een enkeling zag er vanaf. Dit was de eerste van drie gastenweken met een halve bezetting. Iedere gast heeft nu een eigen slaapkamer. Voor de keuken heeft deze halve bezetting ook gevolgen. Er hoeft minder gekookt te worden, nu voor vijf tafels in plaats van zeven. We beginnen een uur later dan voorheen en zijn vaak ook eerder klaar. Maar dat laatste kan ook komen, doordat we meer routine hebben gekregen. Sinds begin september zijn er geen wijzigingen meer geweest in de keukenploeg. We werken nu al bijna twee maanden lang met dezelfde vier vrijwilligers, Hannah uit Nieuw-Zeeland, Neema uit Zweden, Finn uit Engeland en ik, geregeld aangevuld met Edie uit Wales, die als general assistent sommige dagen in de keuken werkt en andere dagen in de huishouding. Ze valt met name in als er zieken zijn of als er anderszins gaten vallen in het rooster. Deze week kwamen alle stafleden twee dagen bijeen om het seizoen te evalueren. Anja en Declan, de betaalde koks, waren op die dagen beiden van acht tot tien werkzaam in de keuken om een goede start te maken en ons te instrueren wat we allemaal moesten doen. De rest van de dag waren ze afwezig en werkten we geheel zelfstandig in de keuken. In noodgevallen konden we wel een beroep op ze doen, maar dat bleek niet nodig te zijn.

V.l.n.r.: Hannah, Jan, Edie, Finn en Neema

Contemplation in Community

Even terug naar de gastenweek. Steven Wright is een Member van de Iona Community, een van de directeuren van de Sacred Space Foundation en geestelijk begeleider. Al een aantal jaren geeft hij deze week, waarin veel stilte heerst. In voorgaande jaren had dat met name tijdens de lunch in de eetzaal tot wrevel geleid. Hij verwachtte, dat er in stilte gegeten werd. Je kan veel van de Iona Community zeggen, maar niet dat we een ingetogen en stille gemeenschap zijn. Voor de vrijwilligers en stafleden is de maaltijd juist ook een belangrijk moment van ontmoeting, onderling en met de gasten. Dit jaar is er een werkzaam compromis gevonden. De gasten maken elke werkdag 's ochtends een lunchpakket en eten dat tussen de middag in stilte in de Common Room, terwijl wij zorgen voor een pan soep. En de vrijwilligers en stafleden ontmoeten elkaar voor hun lunch in de eetzaal. Nadeel is wel, dat we zo minder contact met de gasten hebben gehad. Wel aten we 's avonds gezamenlijk de warme maaltijd in de eetzaal op de gebruikelijke manier. En op woensdagavond hadden we de gelegenheid om samen met de gasten een film te kijken die gemaakt was over de Sacred Space Foundation.

Naweeen van de storm

Het weer is deze week nog vrij lang onstuimig geweest. Dinsdag woedde erzelfs een derde, naamloze storm die op veel plaatsen in Schotland voor veel ongemak heeft gezorgd. Op de eerste boot na was de veerdienst met Mull weer gestremd. Ik heb nog wel een ommetje gemaakt, waarbij het mij opviel hoeveel zeewier er op de weg langs de Sound of Iona lag. Woensdag en donderdag was het ineens prachtig, zonnig weer. Zowaar zagen we weer toeristen op het eiland - de dagen ervoor was het vrijwel uitgestorven geweest. De wind woei nog wel krachtig, en er was een stevige golfslag, maar het zicht was fenomenaal. Nu is het weer grauw en grijs.

Sinds maandagavond worden de vieringen weer in de Abbey gehouden. Daar is het klam en koud. Terwijl het buiten droog was, lekte het in de abbey gestaag, vooral in de crossing tegenover de Leader's Desk. Het is een algemeen euvel van de Abbey, dat de gebruikte steensoort uit Mull wel prachtig is om te zien, maar tegelijk zo poreus als wat. Er verzamelt zich water in de stenen, op sommige plekken groeien de varens direct uit de muur en elders laat het water door. Al een jaar of vijf staat een deel van de gebouwen in de steigers, om via zeildoek de muren te beschermen tegen het water. Juist deze week vond in het dorpshuis een voorlichtingsbijeenkomst plaats van Historic Environment Scotland, waarin de plannen ontvouwd werden om deze lekkages tegen te gaan via het aanbrengen van een bepaalde kunststoflaag. Het kerkgebouw was nog niet opgenomen in de plannen, maar de lekkages van deze week hebben de urgentie van verdere maatregelen wel laten zien. 

Woensdagavond ging ik zelf voor in een viering van gebed voor de schepping. Ik had mijn best gedaan om er een mooie viering van te maken met twee liederen uit Church Hymnary 4 op teksten, geinspireerd door Julian van Norwich (waaronder Mothering God) en een lied van Janne Mark uit het Iona Abbey Song Book, dat teruggaat op een tekst van Hildgard van Bingen. Het hielp mijn concentratie niet, dat ik continu water hoorde spatten in een aantal emmers. Toen vervolgens ook nog een kat opdook in het middenschip van de kerk en aan de andere kant een muis overstak, was de aandacht van de meeste kerkgangers in beslag genomen door deze schepselen. Ikzelf heb hiervan weinig meegekregen. Toch nog een paar complimenten ontvangen.

Bibliotheek

In het woongedeelte van de Abbey bevindt zich ook een kleine bibliotheek, die na de verbouwing in 2018-2019 een metamorfose heeft ondergaan. Een klein deel van de boeken is van de Iona Community en is vrij in te zien. Een ander deel staat achter slot en grendel in kasten en is eigendom van de Iona Cathedral Trust. Die is in 1899 opgericht door de achtste Duke van Argyll, de toenmalige eigenaar van het eiland en de Abbey. In de jaren twintig zijn Alexander Ritchie en zijn vrouw Euphemia de beheerders geweest van de Iona Cathedral Trust en de bibliotheek. Zij waren kunstenaars, die tot de Arts en Crafts beweging behoorden, en veel met Keltische motieven in zilver en andere metalen hebben gewerkt. Lange tijd hebben ze op Iona gewoond, in Shuna, het huis waar nu een aantal vrijwilligers van de Iona Community wonen, waaronder Hanneke Ruitenbeek. In de bibliotheek van de Iona Cathedral Trust is eerst de collectie van zijn broer Robert, een predikant, ondergebracht en later ook zijn eigen collectie plus een geldbedrag. De verzameling bestaat vooral uit boeken over godsdienst, theologie, Iona en Keltische spiritualiteit. 

De bibliotheek (Ritchie Library)

Vrijdagmiddag gaf een van de huidige bibliothecarissen een toelichting op het boekenbezit voor belangstellende vrijwilligers, waarna we mochten snuffelen in de kasten. Het oudste boek was een editie van een boek van de Venerable Bede uit 1566, gedrukt in Leuven. Ook lag er een prachtige facsimile-uitgave van het Book of Kells. De bladen waren zelfs aangepast aan de omvang van het origineel (niet alle perkamenten bladen zijn even groot), compleet met de gaten die erin gevallen zijn. Watertandend heb ik gekeken in de kast met boeken over Keltische spiritualiteit. Ik vond er onder meer een aantal oorspronkelijke delen van de Carmina Gaedelica van Alexander Carmichael met links de tekst in het Gaelic en rechts in het Engels, maar ook andere vroege verzamelingen en latere studies. Het bezit wordt nog steeds uitgebreid, maar gezien de beperkte fysieke ruimte is men wel kieskeurig. Op aanvraag is de collectie te raadplegen. Een ideetje voor ene volgend verblijf? Desiree en ik gaan volgend jaar  naar Community Week en met drie gidsen van De Wandelmaat heb ik ook al geboekt voor een week in oktober 2027.

Week 14 - Storm Boelo

Van storm Austen hebben we vorige week niet zoveel gemerkt op Iona. Die trok vrijdag over Zuid-West Engeland naar de Noordzee en veroorzaakte ook in Nederland de nodige schade, zo zag ik op de NOS-site. Storm Boelo kwam van over de Atlantische Oceaan rechtstreeks naar Schotland en had veel meer effect op het dagelijkse leven. Die woedde bijna het hele weekend. Officieel is de storm nu (maandag) voorbij, maar het waait nog steeds flink. En voor morgen is alweer een nieuwe windwaarschuwing geel afgegeven. Ik begrijp nu ook beter waarom het seizoen hier over bijna drie weken afloopt. 

Aanvankelijk had storm Boelo windwaarschuwing geel meegekregen. Dan gaat het om een gemiddelde windsnelheid van 50-60 mijl per uur (75-90 km per uur) met krachtige windstoten daarboven. CalMac, de veerbootmaatschappij, had donderdag al laten weten, dat veel veerdiensten hierdoor getroffen zouden worden. De laatste veerboot van Mull naar Iona op zaterdag stond nu gepland om 11.15 uur. Daarna zouden alle veerdiensten gestaakt worden. 

Zaterdag zou een nieuwe gastenweek starten over contemplatie met een halve bezetting (22 mensen, bijna allemaal uit het Verenigd Koninkrijk). Zij werden geadviseerd om indien mogelijk al vrijdag of zaterdagochtend aan te komen. Anders zou het op zijn vroegst maandag worden. Vrijdagochtend werd Boelo opgewaardeerd naar code oranje. Zaterdag en zondag zouden helemaal geen veerboten meer gaan. Negen gasten konden hun reis aanpassen. Een van hen vertelde, dat hij 's ochtends om half drie uit Manchester was weggereden en in Schotland een grote omweg had moeten maken om  nog met de auto met een veerboot naar Mull te kunnen varen, want op zo'n korte termijn is een overtocht vanuit Oban niet te boeken. Uiteindelijk had hij het net gered en kwam hij om kwart voor zeven 's avonds aan. De dertien anderen proberen na het weekend te komen of zegden af.

Voor de keuken betekende de naderende storm extra werk. Vrij gebruikelijk gaat een storm hier gepaard met een stroomstoring. We koken hier elektrisch, deels met inductie. Voor noodgevallen zijn ook een soort campinggasstellen beschikbaar. De menu's voor het weekend werden vereenvoudigd en op vrijdag hebben we al het nodige voorgekookt en gebakken, waar we anders vooral bezig zijn met het schoonmaken van de keuken. 

Links de twee ovens en de hub met de inductieplaten

Vrijdagavond hebben we met een aantal van de gasten in de Common Room gekeken naar een dystopische avonturenfilm Flow, waarin een kat met enige andere dieren een grote overstroming probeert te overleven. Dit was de laatste gezamenlijke activiteit, voordat de storm opstak.

Zaterdag

We waren op het hart gedrukt om niet onnodig naar buiten te gaan en zeker niet naar de aanlegsteiger voor de veerboot of andere plekken langs de waterkant. De golven zijn te onvoorspelbaar en kunnen je makkelijk meenemen. Nu was het weer buiten ook niet aanlokkelijk. Niet alleen heel harde wind, maar ook veel regen, die soms wel horizontaal leek te vallen. En waarover ik me hier blijf verbazen, officieel was de temperatuur nog steeds 10-12 graden, maar de gevoelstemperatuur was veel lager: -5 (Ja, min vijf). 

Ik heb me dit vrije weekend vooral opgehouden in "Jan's Reading Corner", zoals sinds enige weken de plek op de bank in de gemeenschappelijke kamer van de Lower West Range algemeen bekend staat. Tijd genoeg om Alistair Muffat's 'The Highlands and Islands of Scotland. A new history' uit te lezen.

Om het verkeer tussen de verschillende vrijwilligersaccomodaties en de Abbey zoveel mogelijk te beperken werden lunch en warme maaltijd omgedraaid. Er zouden toch geen nieuwe gasten meer komen. Zo aten we 's middags met zijn allen de warme maaltijd in de refectory en vertrokken de vrijwilligers en stafleden daarna naar hun eigen huizen. Daar zouden zij ook de broodmaaltijd hebben. Omdat ik met drie andere vrijwilligers in de Lower West Range in de Abbey slaap, hebben wij 's avonds samen gegeten met de gasten. 

Voor deze gelegenheid werd de welkomsviering vervroegd naar half acht en vond die plaats in het Chapter House, een veel kleinere en warmere ruimte dan de grote, klamme en koude abdijkerk. Bovendien was men bang, dat bij een stroomstoring de geluidsinstallatie zou beschadigen. Het werd zo een heel intieme viering met pakweg 15 mensen, 

Zondag

Normaal ontbijten we als vrijwilligers in de Abbey ieder voor zich in de keuken van de Warden's flat. Onze begintijden zijn zo verschillend, dat ik maar zelden iemand zie. Maar deze ochtend is alles anders en schuiven we om acht uur aan bij de negen gasten in de refectory. 

De wind ging nog steeds flink te keer. De teamleden die elders op het eiland in een van de accomodaties wonen werden met het busje opgehaald, om te voorkomen dat ze omver zouden worden geblazen. De kans dat een boom op hen zou vallen was minimaal: er zijn hier nauwelijks bomen. 

Chapter House

Om half elf is er normaal een goed bezochte zondagsviering in de abdijkerk. Maar ook voor deze viering weken we uit naar het Chapter House. Daar zaten we in een grote kring, met een enkeling in de alkoven . Behalve de negen gasten en de meeste teamleden waren er nog vier bezoekers van buiten (uit het Columba Hotel en Bishop's House). De viering volgde dezelfde orde van dienst als op de andere zondagen, maar de sfeer was veel intiemer. "Het leek veel meer op een viering zoals we die tijdens onze eigen Iona Communityweekenden in Dopersduin hebben," vond Hanneke Ruitenbeek, Na afloop weken we voor het koffiedrinken uit van de kruisgang naar de eetzaal. Dat was stukken behaaglijker,

Na de warme zondagslunch om 13.00 uur vertrok het busje weer met de teamleden naar hun accomodaties. Buiten was het weer even wat opgeklaard. Het zonnetje scheen zelfs een uurtje. Van die gelegenheid heb ik gebruik gemaakt om toch maar even een wandelingetje over de geasfalteerde weg te maken naar het hek bij het North End en weer terug. Wat mij betreft, was dat ook voldoende. Het was stevig opboksen tegen de wind, die - heel verraderlijk - soms van alle kanten scheen te komen. Op de zeestraat tussen Iona en Mull waren veel schuimkoppen te zien en de golven spatten hoog op bij de rotsen. Neem van mij aan, dat ze twee keer zo hoog waren als op onderstaande foto (een paar weken geleden genomen).

Normaal eten de gasten op zondagavond hun eerder klaargemaakte lunchpakket op een moment dat hen dat uitkomt. Nu hadden we nog een pan soep gemaakt en om 18.00 uur hebben we met het selecte groepje van gasten en abdijbewoners soep en brood gegeten. De zondagse stilteviering vond om half acht plaats in het Chapter House,

Maandag (vandaag)

De storm is officieel voorbij. De veerboot vaart weer. Vanochtend hebben we om tien voor negen vrijwilligster Sarah uitgezwaaid, die terugkeert naar Minnesota. Met diezelfde veerboot kwamen ook drie gasten aan, die op Mull waren gestrand. Rond het middaguur kwamen nog drie mensen aan. Vanavond zullen we zien of ook de anderen zich aansluiten. Voor de aanwezigen is in ieder geval het programma begonnen.  Het gewone ritme begint weer op gang te komen. Vond de ochtendviering nog plaats in het Chapter House, vanavond keren we terug in de abdijkerk. Hoewel... volgens de allerlaatste berichten lekt het flink bij de Leader's Desk. Na het avondeten vindt het definitieve besluit plaats.

We hebben dit weekend geen stroomstoring op Iona gehad, maar op Mull zijn er zeker twee storingen geweest en is een zendmast van het mobiele telefoonnet van O2 gesneuveld. In heel Schotland hebben bijna 800.000 mensen (van de vijf miljoen) enige tijd zonder stroom gezeten en zijn er twee mensen dodelijk verongelukt doordat een boom op hun auto's vielen. Het onstuimige weer is nog niet voorbij. Morgen wordt nog een storm met windkracht 8 verwacht. Daarna zal het wat rustiger worden. Maar voor hoelang? Ik hoop, dat het weer over drie weken goed genoeg is om op de geplande tijd naar huis te reizen.

Week 13 - Friendsgiving maaltijd

De vrijdagavond en de zondagavond lenen zich voor sociale activiteiten van vrijwilligers en stafleden, zoals ik in een eerdere blog al kort heb vermeld. Op die avonden zijn er geen gezamenlijke maaltijden in de eetzaal en hebben we vrij. Op vrijdag omdat er geen gasten zijn, op zondag omdat de gasten dan een eerder klaargemaakt 'lunchpakket' eten. De warme maaltijd is op zondag 's middags. Vrijwilligers en stafleden moeten die avond zelf maar voor hun eten zorgen. Op vrijdag hebben we 's middags al de staflunch gehad met de restjes van de vorige dagen. Dat klinkt schraler dan het is. Meestal heeft het het karakter van een buffet. En als er dan nog overblijft, kan je het meenemen voor eigen gebruik 's avonds. Er gaat geen week voorbij, of iemand neemt wel het initiatief om op een van die avonden iets gezamenlijks te doen. Soms is dat een spelletjesavond, andere keren bekijken we samen een film. Geregeld is er een craft-avond, waarop je kan tekenen, een waterverfschilderij maken of, als je die spullen hebt, kan breien of haken. De onderlinge ontmoeting is minstens zo belangrijk als het resultaat.

Friendsgiving maaltijd

Friendsgiving maaltijd

In de Verenigde Staten wordt Thanksgiving Day gevierd op de vierde donderdag in november, in Canada op de tweede maandag in oktober. Het zijn nationale feestdagen, waarop de oogst en anderee zegeningen van het afgelopen jaar worden gevierd. Familie en vrienden komen dan bijeen voor een uitgebreide maaltijd, waarop traditioneel gebraden kalkoen, cranberries en pompoentaart op het menu staan. In de afgelopen twintig jaar is ook de Friendsgiving maaltijd opgekomen. Met name jongeren, die voor Thanksgiving Day niet naar huis konden of wilden reizen, organiseerden met vrienden een Thanksgiving maaltijd op of rond Thanksgiving Day en noemden het Friendsgiving.

Thanksgiving blijkt nogal een dingetje te zijn voor de Amerikanen en Canadezen onder onze teamleden, nu de herfst vordert. Al enige weken geleden peilde Nicole, een vrijwilligster uit Canada, of er belangstelling zou zijn voor een gezamenlijke Friendsgiving maaltijd op vrijdag 16 oktober (gisteren dus). Nu, dat bleek het geval te zijn. Een paar mensen waren verhinderd, maar de meesten tekenden in.  

Menu

Het Noord-Amerikaanse smaldeel stelde het menu samen, want dat moest natuurlijk zoveel mogelijk uit de traditionele onderdelen bestaan. In overleg met Declan, een van onze koks, werden de nodige extra bestellingen gedaan: geen kalkoen, maar wel een aantal kippen (ook bijzonder hier), een paar pompoenen en nog wat andere ingredienten. En er werd een oproep gedaan wie mee wilde helpen bij het koken, versieren en na afloop opruimen en afwassen. 

Voorbereidingen in de keuken

Het werd vrijdagmiddag een drukte van belang in de keuken. Alle keukenvrijwilligers hadden zich aangemeld, plus een aantal anderen. Onder leiding van de ervaringsdeskundigen Nicole en Carol zorgden we ervoor, dat alle gerechten op tijd klaar waren en werden uitgestald op een aparte tafel (zie eerste foto). Je kon wel merken, dat dit een echte oogstfeestmaaltijd was: onder het koken verbaasde ik mij over de grote hoeveelheid boter die overal inging. Anderen richtten de eetzaal in met twee versierde aaneengeschoven tafels. En nog een derde tafel, want we waren uiteindelijk met 23 mensen. 

Versierde eettafel

Geheel volgens plan kon de maaltijd om half zeven beginnen. Na de hoofdmaaltijd werd nog een rondje gehouden waarvoor jij dit jaar dank wilde zeggen en daarna lieten we ons de pompoentaart smaken. Leuk om eens kennis te maken met deze gewoonte van een Friendsgivingmaaltijd en zo met elkaar een gezellige avond door te brengen., inclusief het samen afwassen.

Ondertussen in de keuken

Natuurlijk werd er deze week ook gewoon gekookt. Op twee grote schalen met flapjacks na heb ik deze week niets gebakken, maar wel de nodige hoofdgerechten verzorgd. Ik leek soms wel een menseljke Hobart, als ik langdurig aan het roeren was in een heel grote pan. 

Dinsdag heb ik het meest genoten, toen de 'Hearty Stew' op het programma stond. Eerst tien kilo rundvlees in vier grote porties aangebraden en opzij gezet. Vervolgens grote hoeveelheden ui, wortelen en selderij gebakken, een groot blik tomatenblokjes (2,5 kilo), het vlees en de nodige kruiden er aantoegevoegd en dan drie uur laten sudderen. Maar oook een pan met vegetarische bolognaise of 'Butterbeans and Mushrooms stroganoff' leverde de nodige plezier op.

Intussen tikt de klok door en breken de laatste vier weken aan. Nog een week met bijna volle bezetting (40 gasten) en drie weken met halve bezetting (22 gasten) en dan sluit de Abbey en zit mijn periode op Iona erop. Die sluiting is wel begrijpelijk. Volgende week gaat de winterdienstregeling in. Er rijden dan nog maar twee bussen per dag (de middagbus komt te vervallen) en op zondag gaat geen enkele bus meer. Het weer gaat ook meer parten spelen. Afgelopen woensdag was het code geel op de Hebriden vanwege zware windstoten. De veerboot tussen Fionphort en Iona voer de hele dag niet. Het was daarom verbazingwekkend stil op het eiland. Donderdag hadden we ook nog een geplande stroomstoring tussen 5 en 6 uur 's middags. Door 'om 13.00 uur de hoofdmaaltijd te plannen en 's avonds de broodmaaltijd en het toetje (shortbread) kon dit makkelijk opgevangen worden. We koken elektrisch, maar de soep kon voor deze keer op een gasbrander wordne opgewarmd. Uiteindelijk bleken we maar een half uur geen stroom te hebben. De gevolgen waren gering. Maar in de winter blijken ongeplande stroomstoringen vaker voor te komen. Dat zou de keuken voor grote problemen plaatsen, als er gasten zouden zijn. 

Week 12 - Pelgrimage

Al vanaf de stichting van het eerste klooster op Iona door de Ierse monnik Columba in 563 is het eiland een pelgrimsoord geweest. Adomnan, de negende abt van Iona, verhaalt in zijn heiligenleven van Columba hoe de stroom pelgrims rond de dood van Columba drie dagen tot stilstand kwam, omdat het eiland door God in dichte mist gehuld werd. Zo konden de monniken in alle rust afscheid van hem nemen en hem begraven. Columba wordt beschouwd als een van de belangrijkste stichters van het christendom in Schotland en Iona is door de eeuwen heen een pelgrimsoord gebleven. Het was een belangrijk religieus en politiek centrum in het eilandenrijk van Noord-West Schotland. Water was  de belangrijkste transportweg en Iona lag centraal.

Adomnan heeft ook zelf veel gedaan om Iona als pelgrimsoord te ontwikkelen. Hij schreef een boek over de heilige plaatsen in Jeruzalem en wilde Iona betekenis geven als het nieuwe Jeruzalem, compleet met een via dolorosa (de Street of the Dead oftewel de Dodenweg van de oude landingsplaats bij Martyrs Bay naar het klooster), drie hoogkruizen (St. Matthews, St. John's en St Oran's) als nabootsing van Golgotha en de schrijn van Columba als de Heilige Grafkapel. Er zijn nog restanten van het een en ander te zien, maar het huidige kloostercomplex is van jongere datum. In 1203 startte de bouw van het Benedictijnse klooster, dat tot 1560 in functie is geweest.

Opstelling van de drie hoogkruisen in het museum

Graven van heiligen zijn niet alleen aantrekkelijke bestemmingen voor levende pelgrims, maar mensen die het zich konden permitteren, wilden ook graag in de nabijheid van zo'n heilige begraven worden. Volgens een zestiende eeuwse bron zouden op de begraafplaats 48 Schotse, 8 Noorse en 4 Ierse koningen zijn begraven. Een aantal grafstenen van hen en anderen staan tegenwoordig tentoongesteld in de kloostergang en het museum.

Iona is nog steeds een pelgrimsoord. Begin augustus zag ik een groep pelgrims blootvoets naar de Abbey lopen met relieken van St. Columba, St. Margaret en St. Andrew, de belangrijkste heiligen van |Schotland. Zij waren twee dagen eerder uit Oban vertrokken. Het betrof de Brecbannoch Pilgrimage voor de vernieuwing van het geloof in Schotland. En deze week verbleef een groep Amerikanen in het Columba Hotel. Op hun pelgrimage waren zij eerst naar de Holy Island of Lindisfarne geweest; hierna zouden zij doorreizen naar Ierland.

Brecbannoch Pilgrimage

Wekelijkse pelgrimage

Elke dinsdag kunnen de gasten van de Abbey in het kader van hun programma deelnemen aan een pelgrimage over het eiland, die bij toerbeurt wordt geleid door twee stafleden. Deze pelgrimage kent al een lange traditie. Vrijwel vanaf het begin van de Iona Community in 1938 nam George MacLeod de jonge predikanten en ambachtslieden, die meewerkten aan de herbouw van het woongedeelte van de Abbey, mee op een wekelijkse pelgrimage. 

In de nu bijna dertig jaar, dat ik op Iona kom, is de route van de pelgrimage geregeld veranderd, maar het karakter is steeds hetzelfde gebleven: een tocht langs betekenisvolle plekken op het eiland, waarbij een verbinding gelegd wordt tussen de uiterlijke weg die wordt afgelegd en de innerlijke levensweg. Bij elke tussenstop wordt een korte inleiding gehouden over de plek, een passend gebed of meditatieve tekst gelezen en een lied gezongen. 

Dertig jaar geleden kon iedereen meedoen aan de pelgrimage en voerde de tocht over bijna het hele eiland. In het hoogseizoen liepen we soms wel met honderd deelnemers: gasten van de Abbey en het MacLeodcentrum (de eigen centra van de Iona Community), van Bishop's House (Anglicanen) en Cnoc a Chalmain (het rooms-katholieke retraitehuis), de hotels en andere accomodaties. In de loop der tijd is de route ingekort en de deelname beperkt. Dat had verschillende redenen: strengere Health and Safetyregels, waardoor er voor elke 25 deelnemers twee begeleiders mee moesten; afnemende fitheid van de deelnemers waardoor er in het ruige terrein steeds meer ongelukken gebeurden en erosie van een aantal paden. De laatste tien jaar waren er twee opties: een lange route over ruig terrein naar Columba's Bay en de Hermit's Cell, en een kortere route over verharde wegen, waarbij de twee routes elkaar op de Machair troffen voor een gezamenlijke theepauze met flapjacks. Dit jaar staat alleen de korte route op het programma: deels uit bezuinigingsoverwegingen (scheelt een aantal begeleiders); deels om het een gezamenlijke ervaring te laten zijn (inclusiviteit). En als mensen toch naar Columba's Bay willen lopen, doen zij dat op eigen verantwoording. Elke vrijwilliger krijgt de mogelijkheid om een keer in werktijd aan de pelgrimage mee te doen. Afgelopen dinsdag mocht ik meelopen als Middle Marker, een soort herdershond met als belangrijkste taak je te onderhouden met de deelnemers. We boften met het weer: veel zon, af en toe wat wolken, en voldoende wind om geen last te hebben van midges. Prima wandelweer dus (een graad of twaalf).

De pelgrimage startte om kwart voor elf bij de Peace Garden voor de Abbey met 34 gasten en de drie begeleiders, waaronder ikzelf. Alle namen moesten eerst afgevinkt worden op de deelnemerslijst en wanneer mensen onderweg wilden afhaken, kon dat, maar dan moesten zij zich wel afmelden (Health and Safety regulering). 

St Martin's Cross

Daarna liepen we naar het St. Martin's Cross, het enige authentieke hoogkruis, dat dateert uit ongeveer 800. Aan de oostzijde staan knoppen en slangen afgebeeld. De knoppen werden waarschijnlijk gebruikt als hulpmiddelen bij het bidden van de psalmen, de slangen zijn een symbool voor de Verrijzenis van Christus (slangen leggen hun huid af). Aan de andere zijde zie je een aantal afbeeldingen uit de bijbel, zoals David en Goliath, David die de harp bespeelt, Abraham en Isaak, Daniel in de leeuwenkuil, Maria en het kind Jezus. Sint Maarten van Tours was een geliefde heilige in de Keltische kerk, vooral bekend om het delen van zijn mantel met een arme man bij de stadspoort van Amiens. Het leven van Sint Maarten kende tal van onverwachte wendingen: Romeinse soldaat, bekering, monnik, kluizenaar, bisschop. Hoe ziet jouw levensweg eruit?

Oostzijde St Martin's Cross

Nunnery

Middenin het dorp staat de ruine van een vrouwenklooster van zusters Augustinessen. De stichting dateert uit ongeveer dezelfde tijd als de Benedictijnse Iona Abbey. De geleerden verschillen van mening of het net na dit klooster is gebouwd of juist ervoor (1190?). Stond Iona Abbey op enige afstand van het dorp, dit klooster stond er middenin. Het klooster heeft gefunctioneerd tot ongeveer 1560, maar over de religieuzen is maar weinig bekend. Er zijn maar een paar namen van abdissen overgeleverd. Het gebouw is na de reformatie ook niet gerestaureerd. Op deze plek wordt een meditatie gehouden over de vaak onzichtbare plaats van vrouwen in de samenleving, in verleden en heden. Die wordt afgesloten met een gedicht van Mary Grey, The Abbess's farewell, waarin zij zich verplaatst in de laatste avond van de drie overgebleven zusters in 1560, voordat zij het klooster moesten verplaatsen.

Nunnery

Martyr's Bay

Martyr's Bay was de landingsplaats voor schepen, voordat de aanlegsteiger werd gebouwd. Vanaf hier werden ook de schapen per boot naar Mull vervoerd. Koeien en paarden moesten de oversteek van een kilometer zwemmend doen. De naam verwijst naar een bloedige inval van Vikingen in 806. Op deze plek vonden 68 monniken de dood. Er staat ook een herdenkingsteken voor de gevallen soldaten in de Eerste Wereldoorlog in de vorm van een hoogkruis. Ruim twintig procent van de mannelijke eilandbewoners kwam toen om. Op deze plaats worden de huidige slachtoffers van geweld herdacht.

Gedenkteken bij Martyr's Bay

Zwerfkei

Juist voordat de weg afslaat naar het westen kan je een grote lichtpaarse zwerfkei zien liggen op een ondergrond van zwarte steen. Dit brok graniet hoort niet thuis op Iona. Het is afkomstig uit Mull en is hier in een van de laatste ijstijden gedeponeerd door een gletscher. Deze granieten kei is ' maar' 800 miljoen jaar oud. Iona is van veel ouder datum en bestaat grotendeels uit de oudste steensoorten op de wereld: Lewesian gneiss (2700 miljoen jaar) en Torridonian zandsteen (1200 miljoen jaar). Je vindt dan ook geen fossielen op Iona: complex organisch leven was toen nog niet begonnen. Meer recente geologische verschijnselen zijn zichtbaar aan de overkant. Het terrassenlandschap van de Berg op Mull is 50 miljoen jaar geleden gevormd door vulkanische uitbarstingen, zoals ook de basaltkolommen van Staffa. In het licht van deze enorme tijdschaal wordt een fragment gelezen uit Psalm 90.

Zwerfkei

Kruispunt

Halverwege de verharde weg naar de westkust van het eiland ligt er een kruising met een onverharde weg. Dit is het enige kruispunt van het eiland, ook wel enigszins optimistisch bekend als de 'vier wegen'. In de eerste helft van de negentiende eeuw woonden er maar liefst 500 mensen op Iona (tegenwoordig ruim 170). Dit kruispunt moet een ware ontmoetingsplek zijn geweest, waar nieuwtjes en roddels werden uitgewisseld.  Op kruispunten moeten beslissingen wordne genomen. Waar ga je heen? Dat geldt ook in ons leven. Op welke belangrijke kruispunten heb jij gestaan?

Hill of the Angels

Deze steenformatie vlak voor de Machair staat bekend als 'Cnoc nan Aingeal', de heuvel van de engelen. Op deze plek vroeg Alastair MacIntosh het woord, de inleider van deze week in de Abbey. Hij las een fragment voor uit het heiligenleven van Columba, waarin deze rots een rol speelt. Columba wilde in alle rust gaan bidden op de Machair en verbood zijn monniken om hem te volgen. Dat is natuurlijk een standaardrecept om het tegendeel te bereiken. Een van de monniken verborg zich op een heuveltop en zag Columba staan op een rots, biddend met zijn handen naar de hemel uitgestrekt. Plotseling kwam uit de hemel een stoet engelen neergedaald, gekleed in witte gewaden. Zij gingen om hem heen staan en spraken een tijdje met hem om daarna weer snel terug te keren naar de hemel. 

Alastair MacIntosh bij de Hill of the Angels

Bij thuiskomst riep Columba de monniken bijeen en vroeg wie ongehoorzaam was geweest. Uiteindelijk gaf de betreffende monnik toe, dat hij Columba gevolgd was en vroeg om vergiffenis. Columba nam hem apart en droeg hem op om niemand te vertellen wat hij gezien had, zolang Columba zou leven. Na Columba's dood vertelde deze monnik, dat hij Columba had zien praten met de engelen. Vandaar de naam ' Heuvel van de engelen' . Er doet overigens nog een andere naam de ronde. Op oude Ordnance Surveykaarten uit 1850 staat vermeld ' Sithean Mor' of ' Fairy Mound' (Elvenheuvel), mogelijk daterend uit nog vroegere tijden. Op deze heuvel zouden vuren zijn aangestoken (in Gaelic betekent ' Aingeal'  niet alleen engel, maar ook vuur), waartussen koeien zouden zijn gedreven ter reiniging als onderdeel van het Keltische feest van Beltane op 1 mei.

Mythen en legenden kunnen makkelijk worden opgenomen in onze zoektocht naar betekenis. Heilige plaatsen voor een vroegere gemeenschap kunnen zo opgenomen worden in een nieuwer geloof. Vandaag krijgen verhalen van Columba en de Keltische kerk een nieuwe interpretatie als oplossing voor onze eigen problemen en zorgen. Er zit een spanning tussen het vinden van nieuwe inspiratie in deze verhalen en het wegvluchten in een prettige, geprivatiseerde vroomheid. 

Machair

De Machair heb ik al besproken in een vorige aflevering. Het is de vruchtbare gemeenschappelijke weide bij de Bay with the Back at the Ocean. Ga je verder westwaarts, dan is de volgende stop Amerika. Hier hebben we halt gehouden bij het strand, waar we ons lunchpakket en de flapjack hebben gegeten en waar nu het stenenritueel wordt gehouden, dat vroeger plaats vond bij Columba's Bay. Alle deelnemers werden uitgenodigd een steen te pakken, te bedenken welke last uit hun leven ze wilden achterlaten om vervolgens de steen als symbool voor die last in zee te werpen. Daarna kon iedereen een tweede steen zoeken en die meenemen als symbool voor een nieuw voornemen. Daar is volop gebruik van gemaakt.

Stenenritueel bij strand 

Op de Machair ben je al halverwege Columba's Bay. Alastair bood aan om mensen te begeleiden naar die baai, buiten de pelgrimage om. Van dat aanbod maakten de meesten gebruik. Met een paar mensen ben ik teruggelopen naar de Abbey. Ik wilde niet te vermoeid thuiskomen, omdat ik om vijf uur nog een halve dienst moest draaien in de keuken. Onderweg zijn we niet meer gestopt voor een meditatie, waarschijnlijk vanwege het heel kleine aantal. Vermoedelijk zijn er nog enige tussenstops. Om twee uur was ik weer thuis. Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar de grote versie over het ruige terrein, maar dit is een goed alternatief waaraan meer mensen kunnen meedoen. En de week ervoor is zelfs deze korte versie ingekort vanwege de koude, harde westenwind. De leider van de pelgrimage kon zich niet of nauwelijks verstaanbaar maken en sommige mensen hadden grote moeite om vooruit te komen.

Ondertussen in de keuken

Deze week stond in het teken van de bechamelsaus. Maandag hadden we Macaroni Cheese op het menu. Om de saus ook te kunnen gebruiken voor mensen met een glutenvrij dieet, heb ik geen bloem gebrukt maar maismeel. Ruim een kilo boter, een kilo maismeel en 12 liter melk vormden de basis, waaraan anderhalf kilo geraspte cheddar en de nodige kruiden werden toegevoegd. Roeren maar. Woensdag stond een variant van de saus op het programma, nu bestemd voor een ovenschotel met verschillende soorten groenten in de saus en daarbovenop een crumble met verschillende soorten zaden en kaas. Donderdag mocht ik weer eens sticky toffee pudding maken. Van dat toetje bleef helaas niets over - op zich een goed teken.

In Cul Shuna, een van de vrijwilligersaccomodaties, heerst kennelijk een klein virusje. De een na de andere vrijwilligster is een paar dagen uit de running,. Een aantal dagen hebben we het in de keuken met een vrouw minder moeten doen. Dat is momenteel geen probleem. We werken al zeker vijf weken met dezelfde ploeg en dat zal zo blijven tot het eind van het seizoen. Je kan merken, dat we inmiddels de nodige ervaring hebben opgedaan. Zelfs met een persoon minder houden we in de ochtend tijd over. Soms bakken we dan alvast wat voor de volgende dag of maken we de soep voor die dag klaar. Nog twee gastenweken met een (vrijwel) volle bezetting. De laatste drie weken van het seizoen hebben een ander karakter. Dan hebben we slechts 22 gasten, waarbij iedere gast een eigen kamer heeft. Het betreft twee wat meer contemplatieve weken en een werkweek. Maandag komt de laatste nieuwe vrijwilliger voor dit seizoen. De komende weken vertrekken er al enige, maar de meesten blijven tot het eind op 14 november. Winter is coming. Gevoelsmatig is dat zeker zo. Officieel is het vandaag buiten12 graden, maar de gevoelstemperatuur is vanwege de harde wind gezakt tot een graad boven nul. Truienweer dus. Alleen nog niet in de keuken. Vanwege de warme ovens en de grote afwasbakken met warm water red ik het nog met een T-shirt met korte mouwen en een schort. Hoelang nog?

Week 11 - Gasten

Iona Abbey kan gastvrijheid bieden aan maximaal 43 gasten, meestentijds in tweepersoonskamers, soms in driepersoons. Ik weet niet hoe de bezettingsgraad voor de zomer was, maar bijna alle weken, die ik sinds half juli heb meegemaakt, waren volgeboekt. Alleen in de speciale weken begin augustus (Youth Fest en Family Week) waren niet alle bedden bezet. Maar met 40, resp. 35 gasten, was het toch nog gezellig druk. Dat blijft zo tot half oktober. De laatste drie weken van het seizoen hebben een ander karakter en maar een halve bezetting.

De meeste gasten verblijven hier een week, van zaterdagmiddag tot vrijdagochtend. Een enkeling boekt twee of zelfs drie weken na elkaar, maar die moeten dan zelf vrijdag voor hun eigen eten zorgen. Er zijn twee hotels op het eiland en een cafe-restaurant. Van honger hoeven ze niet om te komen. Sinds dit jaar is het ook mogelijk om voor drie dagen te boeken (zaterdag-dinsdag, of dinsdag-vrijdag), als een week niet zo blijkt te lopen. Een enkele keer hebben we enige gasten gehad voor zo'n kort verblijf.

Ceilidh in Chapter House

Wie komen er nu naar Iona?

Mijn indruk is: vooral witte mensen, meer vrouwen dan mannen, zestig-plussers met een kerkelijke (protestantse) achtergrond uit de middenklasse of hoger, uit Engels sprekende landen, Veel predikanten ook en mensen uit het onderwijs en de gezondheidszorg. Op dit profiel zijn er natuurlijk elke week wel uitzonderingen: een jong gezin met een kind van 17 maanden, een studente uit Cambridge, een bioloog, een stel uit Singapore. En mensen uit het Verenigd Koninkrijk kunnen ook voor een gereduceerd tarief in aanmerking komen, als zij een minimuminkomen hebben.  Vanmiddag arriveren met inleider Alistair McIntosh ook enkele mensen van GalGael, een initiatief in Govan, een van de armere wijken in Glasgow waar de stichter van de Iona Community ook predikant is geweest.

Elke week zijn er wel een of meerdere groepen van minimaal acht mensen. Vaak gaat het dan om een gemeentereis op initiatief van de plaatselijke predikant. Enige weken geleden hadden we hier een groep van 18 predikanten uit de Duitse deelstaat Niedersachsen, die alle hun opleiding hadden gehad in Loccum of daar in ieder geval cursussen hadden gevolgd. Laat ik twee jaar geleden nu met De Wandelmaat enige dagen in Loccum zijn geweest bij het voormalige cistercienzerklooster waar de opleiding gevestigd is. Die groep mengde zich mooi met twee groepen uit de Verenigde Staten. Kleinere groepen zijn niet herkenbaar bij de boeking, maar komen ook voor. Een week voor de Duitse groep waren er zes Nederlanders uit Dordrecht en Papendrecht, die waren meegekomen met een emeritus-predikante, die vroeger in Dordrecht had gewerkt, maar nu in de Achterhoek woont.

Een van de bijzonderheden van een week in gemeenschap leven in Iona is, dat er ontmoetingen kunnen ontstaan tussen mensen die elkaar anders nauwelijks zullen ontmoeten. Een mooi voorbeeld deed zich voor tijdens Youthfest, gericht op 14-18 jarigen. Aan deze week deden twee groepen jongeren uit New York deel, die zich voorbereidden op hun belijdenis en duidelijk afkomstig waren uit een gegoed milieu,. Daarnaast was er een groep jongeren ui de Petrus- en Paulusparochie in Elephant and Castle, een arme wijk in Zuid-Londen. De meeste leden van de Londense groep hadden een Afro-Caribische achtergrond. De eerste dagen liep het contact tussen deze groepen wat stroef. De sociale verschillen waren groot. Totdat tijdens een groepsgesprek het onderwerp geweld op school ter sprake kwam. Tot hun verrassing ontdekten de Londenaren en New Yorkers, dat ze er beiden mee te maken hadden. Vanaf dat moment was het ijs gebroken en mengden de groepen zich ook aan tafel. Een week later tijdens FamilyWeek behoorden tot de gasten zes gezinnen met elf kinderen, waaronder ook enige Nederlandse kinderen. Zaten de kinderen aan het begin van de week braaf bij hun ouders, aan het eind hadden zij een eigen tafel geregeld. Ze konden maar moeilijk van elkaar afcsheid nemen.

Internationaal karakter

Van begin af aan heeft Iona mensen uit de hele wereld getrokken, maar ik wil daar wel twee kanttekeningen bij plaatsen. Het betreft vooral de Engelstalige wereld. De meeste gasten zijn afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Canada, Ierland, Australie en Nieuw-Zeeland. Of ze komen uit een Europees land met een sterke protestantse kerk: Duitsland, Nederland, Zwitserland, Denemarken. De uitzondering op dit rijtje bevestigde toch weer de regel: de enige gast uit Belgie kwam oorspronkelijk uit Schotland.

Was drie jaar geleden de helft van de gasten afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk, een kwart uit de Verenigde Staten en de rest uit de andere genoemde landen, nu heb ik de indruk, dat het VK en de VS elkaar nauwelijks ontlopen. Zeker de laatste tijd hebben we week na week een of twee groepen uit de Verenigde Staten in de Abbey. Velen van hen hebben Schotse of Engelse voorouders en knopen aan hun verblijf op Iona een bezoek aan de geboortestreek van hun familieleden aan. Maar ook afstammelingen van Nederlandse migranten bezoeken Iona. Veel gereformeerden zijn indertijd naar Michigan vertrokken. Een paar weken geleden zat ik aan tafel met zeker vijf mensen met Nederlandse voorouders. Een enkeling kon zelfs nog wat Nederlands spreken.

Ondertussen in de keuken...

Na een aantal extra vakantiedagen keerde ik afgelopen maandag weer terug in de keuken. Deze week stond voor mij vooral in het teken van bakken. Grote blikken Chocolat, Pear and Cardamomcake en een kleinere glutenvrije versie op maandag, een glutenvrije carrotcake op dinsdag, grote blikken dundeecake op donderdag (voor vanavond). Daarnaast heb ik assistentie verleend bij het ,maken van applecrumble en koekjes. Verder tomatensoep gemaakt en de nodige hand- en spandiensten verleend tussendoor. Vrijdag konden we al vroeg beginnen aan de grote schoonmaak van de keuken. Ik ben dit keer ook maar eens op de grote vensterbanken geklommen om de kozijnen schoon te maken. Verbazend hoe hoog spatten kunnen komen, om het over het stof nog maar niet te hebben. Kennelijk was dit in tijden niet gebeurd. En eindelijk mocht ik weer eens de platen van het grote fornuis schrobben - mijn wekelijkse klus van drie jaar geleden.

twee bakblikken dundeecake

... en in de Abbey Church

Afgelopen week was een themaweek ' Weathering the storm'  onder leiding van John Bell  Samen met Graham Maule heeft hij decennialng deel uitgemaakt van de Wild Goose Resource Groep en voor talloze Ionaliederen de tekst en de muziek geschreven. Graham Maule is in 2019 gestorven en John is met pensioen (hij is inmiddels 77). Anderen hebben het stokje overgenomen, zie Week 7 ). Maar een Wee Sing onder zijn leiding is nog altijd een genot en op dinsdagavond gaf hij ook een extra sessie over Keltische spiritualiteit. Hij moest donderdagmiddag al vertrekken, maar laat nu net Sally Ann Morris enige dagen op het eiland zijn. 'Sally Ann is de afgelopen jaren geregeld muziekvrijwilligster op Iona geweest en is ook een begaafd kerkmusicus. Zij leidde donderdagavond de zang en een gelegenheids muziekgroepje. Tijdens de viering werden twee nieuwe liederen van haar uit 2025 gezongen, met prachtige melodieen. En zo te horen moet zij 's middags met Margaret Sommerville, een van de huidige vrijwilligsters, een nieuw lied hebben gemaakt. Benieuwd of we dat lied ook nog een keer horen. 

John Bell

Het weer was deze week ook stormachtig. Op dinsdag werd de pelgrimage ingekort vanwege de harde wind en de excursie naar Staffa werd op woensdag afgelast. 'Ik heb enige nachten ook mijn raam gesloten gehouden. Hij kletterde anders teveel in de sponningen. Nu is het weer wat rustiger, regen en zonneschijn wisselen elkaar af. De vooruitzichten voor dinsdag zijn op dit moment gunstig. Dan hoef ik niet in de keuken te werken, maar mag ik meelopen als middle marker in de wekelijkse pelgrimage over het eiland. Daarmee is het onderwerp voor de volgende aflevering ook onthuld.

Week 10 - Natuur op Iona en Mull

Hartje zomer kwam ik aan op Iona. Inmiddels is de herfst begonnen. De verschillen zijn duidelijk merkbaar. Elke dag wordt het later licht en vroeger donker. Omdat Iona noordelijker ligt dan Nederland, gaat het hier ook harder. Was het bij aankomst nog licht na de avondviering (zo rond tien uur), nu is het al donker om zeven uur.

Het wordt langzamerhand ook kouder, of moet ik zeggen guurder. In absolute zin is de temperatuur nauwelijks gedaald, hooguit een paar graden. Het temperatuurverschil tussen dag en nacht is miniem. Maar met de gevoelstemperatuur is het anders gesteld. Bij een harde westen- of noorderwind wordt de lucht aangevoerd vanuit de Atlantische Oceaan of de poolstreek. Dertien graden voelt dan geregeld aan als zes of zeven. Het begint truienweer te worden, zeker ook in de onverwarmde kerk. Benieuwd hoe dat de komende maanden gaat worden.

Vanwege de noordelijke ligging en het gure weer groeien er nauwelijks bomen op Iona. Alleen aan de oostkant, in de luwte van een rotswand, weten een aantal bomen zich te handhaven. Op het overgrote deel van het eiland beperkt de vegetatie zich tot grassen en struiken. Tegelijk zorgt de warme golfstroom er voor, dat het 's winters nauwelijks vriest. Sneeuwval is een zeldzaamheid. Dat kan je goed zien aan de fuchsia's. Toen ik jong was hadden we thuis een heel aantal fuchsia's. Sommige hadden een respectabele leeftijd met een dikke houten stam - die moeten zeker veertig jaar oud zijn geweest. Met Allerzielen haalde mijn vader ze uit de tuin, deed ze over in potten en bracht ze naar de kelder. Daar konden ze overwinteren, met af en toe een beetje water. Buiten zouden ze zijn doodgevroren.  Op Goede Vrijdag bracht hij ze weer naar boven, haalde ze uit de potten en plantte ze in de tuin. Jaar in, jaar uit, en na zijn dood verzorgde mijn moeder ze. De belleplanten, zoals wij ze noemden, bloeiden uitbundig, maar werden niet echt groot. Hoe anders hier. Ik blijf me elk jaar verbazen over de omvang van de fuchsia's op Iona. Ze worden bij een aantal huizen in het dorp gebruikt als haag om de tuin af te scheiden en daarom ook geregeld gesnoeid als een heg. In andere tuinen zijn ze uitgegroeid tot manshoge struiken. Overduidelijk overleven die elke winter.

Herfst in aantocht

Bijna elke week maak ik op mijn vrije zaterdag of op een vrije middag een wandeling naar Columba's Bay, het zuidelijkste puntje van het eiland. Het zal zo'n kilometer op vijf, zes zijn vanaf de Abbey. Ik loop er nu in mijn snelle tempo in een uur naar toe. Met de heuveltjes onderweg is het een mooi alternatief voor een circuitje in het fitnesscentrum, dat ik thuis minstens een keer per week afleg. De wandeling naar Columba's Bay komt langs verschillende landschappen. Eerst een asfaltweggetje met aan weerszijden huizen en weilanden. Het eerste stuk loopt langs de Sound of Iona, de zeestraat tussen Iona en Mull.  Dan steekt de weg over van de oostkant naar de westkant van het eiland. Geen vlakke stroken raaigras, maar wat golvend, ruig terrein met geregeld kleine of grotere rotsen. Meestal lopen er schapen rond, soms koeien. 

Aan het eind van de asfaltweg ligt de Machair, zacht aflopend naar zee. Dat is een stuk gemeenschappelijke weidegrond, oorspronkelijk een zandstrand dat door de inzet van generaties eilandbewoners vruchtbaar is gemaakt met behulp van zeewier. Je kan op een aantal plekken de ruggen in het landschap nog zien, waar het zeewier als een natuurlijke meststof werd begraven in de grond en werd gebruikt als een voedingsbed voor gewassen en later gras. Nu grazen er schapen en koeien. En het wordt gebruikt als een 9-holes golfbaan, waarschijnlijk de enige baan ter wereld, waarvan het gras door schapen wordt bijgehouden. Een keer per jaar wordt hier het Iona Open Golf toernooi gehouden.

Zicht op de Machair vanaf Loch Staonaig

Het is leuk dwalen over de Machair en als je bij de kust terug naar het noorden zou lopen, kom je bij waarschijnlijk de mooiste baai van Iona, Port-Ban (een andere geliefde wandelbestemming). Voor Columba's Bay kan je bij aankomst op de Machair het beste direct afslaan naar het zuiden. Aan het eind van de Machair voert een karrespoor je omhoog naar Loch Staonaig, tot de jaren tachtig het drinkwaterreservoir voor de eilandbewoners. Dat water moet altijd wat bruin zijn geweest vanwege de turf. Tegenwoordig komt het water via een pijpleiding vanaf Mull. 

Loch Staonaig

Vanaf dit meertje loopt een voetpad door veengebied met af en toe ook een plankier om drassig gebied over te steken. Het pad gaat hier op en neer om uiteindelijk af te dalen naar Columba's Bay. Op dit laatste stuk grazen geregeld schapen en koeien. Het laatste stuk is een kiezelstrand met een aantal grotere rotspartijen. Ik vind het heerlijk om hier op een rots te zitten en het spel van het inkomend water met de rotsen te bekijken. Niet alleen hoor je hier het ruizen van de zee, maar ook het gerommel van de stenen die door de zee bewogen worden. Wel is het raadzaam om niet teveel weg te dromen en een oogje te blijven houden op het water. Het getijdeverschil is hier aanzienlijk; voor je het weet heb je natte voeten, terwijl je dacht droog te zitten.

Afdalen naar Columba's Bay

Vooral op dit laatste stuk heb ik de natuur in de afgelopen weken zien veranderen. Eind augustus stond de hei in bloei met verschillende kleuren paars. Die bloeisels zijn nu geheel verdwenen. En de uitbundig groeiende varens, soms meer dan anderhalve meter hoog, zijn in een paar weken tijd verdord. De groene zee is bruin geworden. Het heeft de afgelopen tijd veel geregend. Kleine stroompjes in het veengebied zijn groter geworden, het pad drassiger. Maar het blijft een genot om hier te lopen. En het uitzicht op zee is steeds verschillend. Bij zonnig weer kleurt het water prachtig blauw. Als het bewolkt is, zie je vijftig tinten grijs in het samenspel van zee, lucht en eilanden in de verte. En als het waait, hebben de golven witte koppen en slaan ze stuk op de rotsen met soms metershoge witte fonteinen. 

Kleine vakantie

Uit de keuken valt deze week niet zo veel te vertellen. Ik heb maar twee dagen in de keuken gewerkt. Elke vrijwilliger, die hier langer dan drie maanden werkt, krijgt halverwege drie extra vrije dagen. De meesten gaan een paar dagen weg, naar Tobermory op Mull, naar Oban of zelfs Glasgow. In het verleden ben ik in al deze plaatsen al ettelijke keren enige dagen geweest met Desiree. Ik heb besloten om hier te blijven, wat meer te lezen en te wandelen, en mee te gaan met een wildexcursie op Mull, georganiseerd door Wild Mull Tours. Deze vertrekt vanuit Pennighael, voor mij per bus te bereiken vanuit Iona. Toen ik vorige week de excursie boekte, zagen de voorspellingen voor gisteren er prima uit. Woensdag was het prachtig weer en ook vandaag (vrijdag) schijnt hier de zon, maar gisteren was het pokkenweer. Harde wind (windkracht zes) en bijna de hele dag regen. De steenarenden (Golden Eagles} en zeearenden (white tailed eagles) gaven er de brui aan en hebben zich niet laten zien, zeer tot het chagrijn van onze gids. Volgens hem was het hem dit jaar nog niet overkomen, dat hij op een dag geen zeearend had gezien. We zijn langs allerlei plekken geweest, waar ze zich normaal zouden ophouden, maar zonder resultaat. Wel hebben we enige zeehonden en herten gezien. En het hoogtepunt van de dag: we hebben twintig minuten lang een zeeotter kunnen volgen langs de kustlijn. Meestentijds zwom hij (of zij) in zee, dook onder en kwam twintig seconden later weer boven, soms op een verbazingwekkende afstand. En een minuut of twee liep hij langs de waterkant. Deels hebben we hem lopend gevolgd in de stromende regen, deels in de auto van de gids. Tegen een uur of drie was het even droog en konden we wat meer genieten van de spectaculaire kust van Mull tussen Salem en Pennyghael. Het landschap hier is gevormd door vulkaanuitbarstingen en gletschers in verschillende ijstijden. Het heeft een heel ander karakter dan Iona, dat grotendeels bestaat uit veel ouder gesteente, soms meer dan 2,7 miljard jaar oud. En dit gedeelte van het eiland heeft ook veel aangeplant bos, waarvan de bladeren al de herfstkleuren beginnen te vertonen. Helaas heb ik geen foto's van de otter. Wel van een waterval op Mull, toen het weer even wat beter was. Je kan zien hoe het water door de wind verwaait

Iona is niet alleen aantrekkelijk vanwege het verblijf en de vieringen in de Abbey. Hoe klein het ook is, het heeft een prachtige natuur en je kan er mooie wandelingen maken. Het licht is heel bijzonder en het weer is Schots: "vier seizoenen op een dag." Een dag als gisteren is een uitzondering. Meestal klaart het wel op na enige uren. Maar evengoed kan er plotseling een bui aanwaaien. 

Week 9 - Rituelen en praktijken

 Voor Catharina

Het leven in gemeenschap hier in Iona Abbey staat bol van de rituelen en praktijken, ook buiten de vieringen. Die vaste patronen geven houvast aan de gasten en de teamleden (beroepskrachten en vrijwilligers) en vormen de bedding voor de onderlinge contacten. Je hoeft niet steeds het wiel uit te vinden, maar kan gebruikmaken van routines, die in de praktijk hun nuttigheid hebben bewezen. Een aantal van deze praktijken zijn ook uitgeschreven. Dat maakt het ook voor pas aangekomen vrijwilligers mogelijk om rollen te vervullen met een hoog zichtbaarheidsgehalte voor de gasten (en de stafkrachten). Over het voorgaan in vieringen heb ik al in vorige afleveringen het nodige vermeld. Nu wil ik wat andere voorbeelden geven.

De maaltijden

De maaltijden zijn een belangrijk moment voor onderlinge ontmoeting, tussen gasten onderling en met de vrijwilligers en stafkrachten. Voor mij vormen de lunch en de avondmaaltijd de gelegenheid om met gasten contact te hebben. Daarbuiten heb ik veel minder mogelijkheden. In de eetzaal staan zeven grote tafels met banken, die elk plaats bieden aan tien mensen. Er zijn geen vaste plaatsen. Iedereen schuift aan, waar er plek is. Wel zijn aan elke tafel twee of drie plaatsen gereserveerd voor 'Abbey Team leden' (de werkers), verspreid over de hele tafel. Dat moet er voor zorgen, dat we ook daadwerkelijk contact kunnen hebben met de gasten. Het voorkomt dat alle gasten bij elkaar gaan zitten, zeker als ze met een groep zijn, maar ook dat de vrijwilligers steeds elkaar opzoeken. Als lid van het keukenteam ben ik blij met deze voorziening. Zo kan ik, als ik avonddienst heb, na het uitserveren van de ovengerechten nog een plekje vinden tussen de gasten.

De eetzaal

Meal chair

Een van de teamleden leidt de maaltijd. Daarvoor wordt elke week een rooster opgesteld, waarbij het de bedoeling is dat deze rol door zoveel mogelijk mensen wordt verzorgd. Je kan zelf aangeven wanneer je de maaltijd wil leiden. Er is een heel draaiboek beschikbaar. Voor aanvang van de maaltijd (13.00 of 18.00 uur) informeer je eerst bij de keuken, of alles gereed is. Dat is meestal wel het geval. Je laat vervolgens een belletje rinkelen om om stilte te vragen. Je vertelt wat er op het menu staat (hoofdgerecht en bijgerechten) en voor welke mensen er speciale gerechten zijn vanwege dieetvereisten. En je leest een gebed of een bezinnende tekst voor, die jezelf mag uitkiezen. Na iedereen smakelijk eten te hebben gewenst, worden de schalen en containers met eten door leden van de keuken- en huishouding-teams naar de tafels gebracht.

Als alle mensen klaar zijn met eten (na soms voor een tweede keer te hebben opgeschept) en de schalen en borden met bestek naar de keuken zijn teruggebracht, is het de taak van de 'Meal chair' om het toetje aan te kondigen met de alternatieven voor mensen die bepaalde ingredienten niet kunnen verdragen.

Als iedereen ook het toetje opheeft, rinkelt de mealchair weer met de bel, kondigt het programma aan tot de volgende maaltijd en vraagt, of er nog meer mededelingen zijn. Meestal vragen teamleden die voorgaan in een viering of gasten daarin een taak willen vervullen (een lezing doen of meehelpen bij het uitdelen van gebedsintenties). En soms wordt er al vooruitgeblikt op andere programmaonderdelen. De maaltijd wordt afgesloten met een moment stilte.

Head of table

Elke tafel heeft ook een ' Head of table'. Op zaterdagavond (de eerste maaltijd voor de gasten) wordt die rol vervuld door een van de vrijwilligers of stafkrachten. Tijdens de andere maaltijden kan iedereen die rol vervullen. Het is de taak van de ' Head of table' om tijdens het avondeten de borden te vullen met de warme ovengerechten  en de borden door te geven aan de anderen. En hij of zij nodigt de mensen aan tafel ook uit om, indien gewenst, nog een tweede keer wat opgeschept te krijgen. Tenslotte zamelt de Head of table de vuile borden en het bestek in en brengt die naar de spoelkeuken, Om praktische redenen mogen andere mensen aan tafel geen helpende hand uitsteken: het wordt anders te druk in de smalle doorgang. Hetzelfde geldt voor het nagerecht. Bij de lunch telt de Head of table het aantal mensen, dat soep wil en haalt zoveel soepkommen op.

Ik zie in deze rol twee aspecten: een stroomlijning van het serveren en afruimen, maar zeker zo belangrijk het bieden van gastvrijheid aan de tafel door een gastvrouw of gastheer.

Taskteams

De Iona Community is ontstaan uit de herbouw van het woongedeelte van Iona Abbey. Het samen werken hieraan verenigde de jonge predikanten en ambachtslieden, en later ook alle andere bezoekers. Toen de herbouw klaar was, ging de Community mensen de mogelijkheid bieden om een week in gemeenschap te leven. De huidige taskteams van de gasten kunnen gezien worden als een indiksel van de oorspronkelijke ' common task'. Alle gasten krijgen een taskteam toegewezen, een soort corveedienst, die met meerdere mensen wordt uitgevoerd. Meestal direct na de ochtendviering, maar sommige taken zoals het gereedmaken van de tafels voor het eten of het afruimen, of het bijhouden van de voorraden koffie en thee en de afwas in de gezamenlijke huiskamer, vragen aandacht op andere momenten van de dag. Het samen werken aan een concrete taak doet de sociale verschillen tussen mensen vervagen en biedt de mogelijkheid tot ontmoeting. Desiree en ik hebben nog steeds contact met Val en Keith, die we ontmoet hebben tijdens ons eerste verblijf op Iona in 1997. Desiree maakte met Val, een huisarts uit Worcester, de toiletten schoon, terwijl Val's echtgenoot Keith, een predikant van de Methodist Church, met mij de Common Room schoon hield. Bijna dertig jaar later ontmoeten we elkaar nog om de paar jaar. 

Als het taskteam in de keuken bezig is met het snijden van groenten is het gekwetter niet van de lucht. We zijn blij met hun inzet, - het scheelt veel tijd bij het koken -, maar de rust daalt weer neer als ze zijn vertrokken. En we zijn echt niet stil in de keuken.

Afscheid op vrijdag

Als de gasten op zaterdagmiddag op Iona arriveren, staan enkele mensen van ons klaar om hen op te vangen bij de aanlegsteiger van de veerboot. Hun bagage wordt in een busje vervoerd naar de Abbey en zijzelf worden daarnaartoe vergezeld, een wandeling van nog geen tien minuten. De Abbey is overigens moeilijk te missen.

Hoe anders is de gang van zaken op vrijdag. Voor het vroege ontbijt (7.15 uur) hebben de gasten hun bagage al bij de uitgang gezet, zodat die weer naar de veerboot gebracht kan worden. Om 8.00 uur is de afscheidsviering, waarbij de gasten ook hun handbagage bij zich moeten hebben. Direct na de viering lopen we met zijn allen, gasten en werkers, naar de aanlegsteiger. We hebben dan tijd om afscheid te nemen en goede wensen uit te wisselen. De gasten (en andere passagiers) staan in een rij aan een kant van het lage hek, wij aan de andere kant. Als de veerboot vertrekt om 8.50 uur staan wij allen naast elkaar en zwaaien ze uit. Tot de vaste gewoonten behoort de Mexican Wave, enkele keren uitgevoerd. En nieuw dit jaar is de vlucht van de ganzen, soms in een echte V-formatie, maar in ieder geval in een lange sliert. Sinds enige weken vlieg ik voorop - is dat het voorrecht van de momenteel oudste vrijwilliger? Hetzelfde ritueel vindt plaats, als een vrijwilliger vertrekt op maandagochtend, of soms op een andere dag. Maar dat wordt spaarzaam, nu het eind van het seizoen nadert.  

De vliegende ganzen, bezien vanaf de veerboot.

Vrijdag huddle

Na het uitzwaaien van de gasten lopen we gezamenlijk terug naar de Abbey en hebben dan de 'vrijdag huddle', de enige vergadering van stafkrachten en vrijwilligers gezamenlijk. Deze bijeenkomst wordt bij toerbeurt voorgezeten. Ik heb dat gisteren gedaan. Dat is geen moeilijke klus, want het is een zeer geritualiseerde bijeenkomst met een vaste agenda: een rondje voorstellen met je naam, je voornaamwoorden (he/him, she/her of they/them), je afdeling en het hoogtepunt en de uitdaging van de afgelopen week. Daarna wordt er teruggeblikt op de afgelopen week door middel van het voorlezen van een aantal items uit de ingevulde evaluatieformulieren en wordt er gevraagd naar ongelukjes of andere ernstige zaken in de afgelopen week. Vervolgens wordt vooruitgeblikt naar de komende weken (hoeveel gasten, waarvandaan), de roosters voor de meal chair, de vieringen en het leiden van de wekelijkse pelgrimage ingevuld, is er gelegenheid om andere activiteiten te melden, b.v. sociale bijeenkomsten op de vrije vrijdag- en zondagavonden en varia. En dat alles binnen een uur.

Ondertussen in de keuken.

In de keuken hebben we ook zo onze gewoontes. Bij binnenkomst handen wassen en schort aan (en tussendoor ook veel handen wassen). Als je even niets te doen hebt, de vuile spullen afwassen en in de andere afwasbak met schoon warm water leggen, of deze spullen uit de aswasbak halen ente drogen leggen op ene groot droogrek, waarna ze weer opgeborgen kunnen worden op hun specifieke plek. Sommige schalen, onderdelen van mixers, messen, pannen en ander gerei doorlopen in de loop van de dag wel ettelijke keren dit proces. Na de lunch en het avondeten wordt de vloer ook geveegd en geschrobd en de werkbanken schoongemaakt. En om elf uur hebben we een half uur koffiepauze met de vrijwilligers van de huishouding en soms ook andere afdelingen, in de eetzaal en bij mooi weer in de Peace Garden.En daar is altijd wel wat lekkers bij - daar zorgt de keuken wel voor.

Deze week hadden we haggis (het nationale gerecht van Schotland) op dinsdag en op woensdag een visschotel met koolvis. Heel ongebruikelijk, dat we vis hadden. Maar de echtgenoot van Sarah, die in de winkel werkt en op het eiland woont, geeft boekbindingscursussen en wilde dat dit keer met vissenhuid doen. Wij kregen zo vijftien ingevroren koolvissen zonder huid. Op maandag hebben we de vissen ontgraat, op woensdag is daarvan een visschotel gemaakt. Het meest opmerkelijke deze week vond ik het koken van mujaddara. Eerst groene linzen koken. Vervolgens in twee pannen rijst mengen met olie en een heleboel specerijen en dat verhitten tot je de rijst hoort sissen. Vervolgens de gekookte linzen daarbovenop leggen en water toevoegen, het geheel aan de kook brengen en acht minuten laten koken, maar volstrekt niet roeren. Toen alles weer wat was afgekoeld, mocht het geheel gemengd worden en in zeven grote bakblikken geplaatst, met daarbovenop ene grote hoeveelheid gebakken ui. 's Avonds werden de bakblikken dan opgewarmd in de oven.En deze week heb ik weer glutenvrij brood gebakken en zes madeiracakes.