Vezelay 1946: de ontbrekende schakel gevonden

Eind deze week verzamelen zich in verschillende plaatsen in Groot-Brittannië pelgrims om in de Goede Week deel te nemen aan een van de 'Cross Pilgrimages'. Zelf heb ik verleden jaar meegelopen met de Northern Cross Pilgrimage van Melrose naar de Holy Island of Lindisfarne. Toen ik de eerste avond hoorde over de voorgeschiedenis van deze pelgrimstocht, voortgekomen uit de Student Cross Pilgrimage, kwam bij mij het vermoeden op, dat deze Student Cross Pilgrimage en de vredesbeweging Pax Christi wel eens dezelfde wortels zouden kunnen hebben (zie mijn blog van 12 april 2014.) Dat vermoeden werd nog versterkt toen ik afgelopen zomer nog eens terugblikte op mijn pelgrimservaringen en wat speurwerk deed. Zo vond ik een artikel van Kenneth Williams, die in 1976 gestart is met de Northern Cross Pilgrimage en ook dit jaar de algemeen coördinator is. Daarin schreef hij, dat het idee om een pelgrimage te houden waarbij een kruis wordt meegedragen, afkomstig is uit Frankrijk. "In 1946, vlak na de Tweede Wereldoorlog, droeg een aantal groepen kruisen naar Parijs als een vorm van boetedoening voor de zonden die in de oorlog waren begaan. Het jaar daarop droegen enige Engelse groepen kruisen naar het bedevaartsoord van Walsingham. Deze kruisen kan je daar nog steeds zien. Hieruit ontstond het idee van Student Cross als een pelgrimage naar Walsingham." De tocht naar Parijs bleek bij nadere beschouwing de internationale kruistocht voor gebed en vrede naar Vezelay te zijn, waaraan inderdaad enige Engelsen hebben deelgenomen. Veel verder dan het vermoeden van een gemeenschappelijke voedingsbodem kwam ik op dat moment echter niet.

Geschiedenis van Pax Christi

In zijn eerder dit jaar verschenen geschiedenis van 65 jaar Pax Christi Nederland typeert Maarten van den Bos de eerste jaren van deze vredesbeweging als een initiatief om door ontmoeting, gebed en pelgrimage te komen tot verzoening en verbroedering. Pax Christi was in die periode kort na de Tweede Wereldoorlog eerder een vroomheidsbeweging dan een pressiegroep om politieke veranderingen richting vrede te bewerkstelligen. De gezamenlijke bedevaart vormde de kern van haar activiteiten. Daarom werden internationale congressen ook telkens in een Mariabedevaartsoord gehouden, zodat die konden worden verbonden met een pelgrimstocht. Het ervaren van gemeenschap onderweg kon zo de basis vormen voor een nieuwe mentaliteit.  Die verbroedering en verzoening zou gewelddadigheden in de toekomst kunnen voorkomen (p. 21, 37).
Op de rol van pelgrimeren in het werk van Pax Christi zal ik in een volgend blog nog wat nader ingaan. Maar al bij de start van Pax Christi in Frankrijk spelen gebed en pelgrimage een belangrijke rol. Van den Bos vertelt hoe in maart 1945 een groepje verzetsmensen contact zocht met Mgr. Theas, bisschop van Montauban. Deze bisschop was in oorlogstijd een scherp tegenstander geweest van het bewind van Pétain en had zich openlijk uitgesproken tegen de behandeling van de joden. De laatste maanden van de oorlog bracht hij in gevangenschap door. Daar viel hij op door zijn preken over vergeving en verzoening. Met name een meditatie over de Bergrede en Jezus' opdracht 'Heb je vijanden lief' baarde opzien. Om die reden richtte het groepje verzetsmensen, waaronder Marthe Dortel-Claudot, zich tot hem. Zij hadden het plan opgevat om op georganiseerde wijze te gaan bidden voor de verzoening met Duitsland en wilden Mgr. Theas het voorzitterschap van deze beweging aanbieden. Die stemde daarin toe, mits Marthe Dortel-Claudot de dagelijkse leiding op zich zou nemen. Op 22 april verscheen een artikel in het katholieke dagblad La Croix. "Bedoeling was onder het motto 'Pax Christi in regno Christo - de vrede van Christus in het rijk van Christus, de wapenspreuk van paus Pius XII - een 'gebedskruistocht voor Duitsland' te organiseren om zo te werken aan verzoening met de voormalige vijand." (p. 34) De response was groot: 75.000 mensen meldden zich bij het secretariaat van Dortel-Claudot. Een jaar later vond de eerste grote bijeenkomst plaats in Lourdes in aanwezigheid van 7 Duitse pelgrims. De beweging werd in de volksmond inmiddels Pax Christi genoemd. In 1947 werd dit gevolgd door het eerste internationale congres, eveneens in Lourdes, met deelnemers uit Duitsland, Frankrijk, Italië, Engeland en Zwitserland. Bij een bijeenkomst in het Duitse bedevaartsoord Kevelaer in april
1948 waren voor het eerst ook Nederlanders aanwezig, met name uit de kringen van de Tochtgenoten van Sint Frans. Dat leidde tot de oprichting van de Nederlandse afdeling op 5 mei 1948 in de wachtkamer derde klasse van het Utrechtse Centraal Station.
Gebedskruistocht, pelgrimages, Mariaheiligdommen - Van den Bos gaat er uitvoerig op in. Maar helaas, Vezelay noemt hij niet. De gewenste schakel blijft voor mij ontbreken.

Gebedskruistocht

 

Totdat op 13 maart een artikel verschijnt op de website van Pax Christi Internationaal over de start van de Pax Christi beweging. Het is die dag exact 70 jaar geleden, dat een tweede ontmoeting plaats vond tussen Mgr. Theas en de groep rond Marthe Dortel-Claudot, die wordt gezien als de officiële start. De eerste had twee dagen daarvoor plaats gevonden, maar de bisschop wilde eerst toestemming hebben van de aartsbisschop van Toulouse. Daarop bezocht mevrouw Dortel kardinaal Saliege in Toulouse op 12 maart en keerde terstond terug met een positief resultaat. "De volgende dag, 13 maart 1945, autoriseerde bisschop Theas mij als zijn secretaris om een gebedskruistocht voor Duitsland te starten," zou zij later schrijven. "Bij het afscheid voegde hij me toe: 'U bent gezonden door de Heilige Geest. Op diezelfde avond stelde mijn oom voor om de beweging 'Pax Christi' te noemen, wat ik graag accepteerde."

Vezelay 1946

Even verderop in dit artikel staat dan een passage over de gebedskruistocht van 1946 in Vezelay.

"Van 19 tot en met 22 juli 1946 werd in Vezelay (Midden-Frankrijk) een 'gebedskruistocht voor vrede' georganiseerd door Benedictijnen van de abdij van Sainte Marie de la Pierre-qui-Vire, in het Franse departement Yonne. De jonge Pax Christi-beweging ondersteunde dit initiatief. Exact 800 jaar eerder en vanaf dezelfde heuvel had Bernardus van Clairvaux opgeroepen tot de Tweede Kruistocht naar het Heilig Land. De 'kruistocht voor vrede' stond hier diametraal tegenover - een daad van boete, bekering, vergeving en vrede, in een Europese context. Veertien houten kruisen werden in een pelgrimstocht gebracht vanuit Groot-Brittannië, Luxemburg, Zwitserland, België, Italië en verschillende plaatsen in Frankrijk naar de magnifieke Romaanse basiliek."

 

Tot de deelnemers behoorde ook Ignace Lindemans, oud-voorzitter van Pax Christi Vlaanderen en op dat moment een student in Leuven. Met de Belgische delegatie liep hij achter een van de veertien houten kruisen. Duitse krijgsgevangenen, die hadden geholpen bij het bouwen van onderdak voor de pelgrims, vroegen op het laatste moment toestemming om zelf ook een kruis te hebben. Daarop werd een vijftiende kruis opgericht. Tot op de dag van vandaag staan de kruisen, inclusief het kruis van de Duitse gevangenen, dat altijd is versierd met bloemen, in de basiliek van Vezelay. Met het opschrift 'Kruistocht van de vrede Duitsland 1946' contrasteert het sterk met het standbeeld van Bernard van Clairvaux, die tot een gewapende kruistocht opriep in 1146.
 

 Conclusies

Mijn vermoeden, dat de Student Cross Pilgrimage (en Northern Cross Pilgrimage) uit dezelfde voedingsbodem als Pax Christi zijn voortgekomen, is nu bevestigd. De gebedskruistocht voor de vrede die in 1946 in Vezelay gehouden is was voor enige deelnemende Engelsen het voorbeeld om ook in eigen land dergelijke tochten te organiseren. De jonge beweging Pax Christi ondersteunde dit initiatief, zoals ook andere Franse katholieke organisaties dat deden (b.v. de scouting). In een enkele publicatie wordt Pax Christi zelfs als organisator genoemd. Dat is waarschijnlijk te veel eer, maar onder de 30.000 tot 40.000 deelnemers in Vezelay zullen velen hebben gezeten, die zich eerder bij Pax Christi hadden aangemeld.

De term 'gebedskruistocht' lijkt een wat zwaardere lading te hebben dan ik aanvankelijk dacht. Met de veertien kruisen ligt een associatie met de veertien staties van de kruisweg voor de hand. Aanvankelijk was Duitsland niet uitgenodigd voor deze internationale pelgrimage, maar door de positieve reactie op het verzoek van de Duitse krijgsgevangenen om ook een kruis te mogen bijdragen, kreeg dit vijftiende kruis wel een bijzondere lading als teken van verzoening en opstanding. Daarnaast is de term 'gebedskruistocht voor de vrede' bewust gekozen als tegenhanger van de gewapende kruistochten uit de Middeleeuwen.

Door deze gebedskruistocht in het teken te zetten van boete, bekering, vergeving en vrede in een Europese context is deze activiteit, hoe spiritueel ook van karakter, tegelijk ook een voorbeeld van een verbinding van pelgrimeren en maatschappelijke doeleinden,

 

Bronnen

 

Maarten van den Bos, Mensen van goede wil. Pax Christi 1948-2013, Wereldbibliotheek Amsterdam, 2015

 

13 March 1945 – 13 March 2015: 70 Years for Peace and Reconciliation

 

Kenneth Williams, 'Whan that in april the shoures soete': The Northern Cross Pilgrimage. In: The Reader summer 2008 Vol 105 No 2, p. 12 - 13

 

Nogmaals de Northern Cross Pilgrimage

In april heb ik de Melrose leg gelopen van de Northern Cross Pilgrimage. Op dit weblog heb ik daarvan toen dagelijks verslag gedaan. Ik wil nog een keer daarop terugkomen en een wat algemener beeld schetsen van deze pelgrimage. Dat biedt mij tevens de gelegenheid aandacht te besteden aan enige verwante pelgrimages, waarbij de deelnemers ook een houten kruis meedragen.  Dat had ik al eerder willen doen. Nu ik het verzoek heb gehad om een artikel over mijn ervaringen met de Northern Cross Pilgrimage te schrijven voor een oecumenisch tijdschrift, kan deze bijdrage mooi dienen als voorstudie.

Ontstaan Northern Cross Pilgrimage

Volgend jaar is een bijzonder jaar voor de Northern Cross Pilgrimage . Van 29 maart tot en met 5 april 2015 zal dan de veertigste editie plaats vinden. Deze oecumenische pelgrimstocht werd in 1976 voor het eerst gehouden. De deelnemers liepen toen van Penrith naar de Holy Island of Lindisfarne. Het idee hiertoe was ontstaan in 1975 onder een aantal deelnemers aan de Student Cross Pilgrimage naar Walsingham (zie onder). Ze wilden wel eens in een meer uitdagend en natuurrijk landschap lopen dan door het platte Norfolk. Zoekend naar een geschikte bestemming viel hun oog al snel op Lindisfarne, de bakermat van het christendom in Northumbria. Het is het eiland van St Aidan en St Cuthbert en bekend vanwege de Lindisfarne Gospels, een prachtig geillustreerd evangelieboek dat hier in het begin van de achtste eeuw gemaakt is. De oude toegangsweg over het wad staat van oudsher bekend als het pelgrimspad. Lindisfarne ligt in Noord-Engeland vlakbij de grens met Schotland. Die ligging maakt deze pelgrimstocht ook aantrekkelijk voor mensen uit deze regio's voor wie de reis naar Zuid-Engeland een bezwaar kan zijn.
De eerste pelgrimstocht op initiatief van Joe Cullen was een succes. Sommige deelnemers van het eerste uur zijn veertig jaar later nog steeds betrokken bij dit initiatief. De algemeen coordinator voor 2015, Kenneth Williams, liep ook al in 1976 mee.
Bij de opzet van de Northern Cross Pilgrimage hebben de initiatiefnemers zich laten inspireren door het model van de Student Cross Pilgrimage. Dat zal ik nu eerst schetsen, om dan weer terug te keren naar de hedendaagse invulling.

Student Cross Pilgrimage

De Student Cross Pilgrimage is van oorsprong een rooms-katholiek initiatief, dat dateert van kort na de Tweede Wereldoorlog. "Het idee om een pelgrimage te houden waarbij een kruis wordt meegedragen is afkomstig uit Frankrijk," aldus Kenneth Williams in een artikel in The Reader."In 1946, vlak na de Tweede Wereldoorlog, droeg een aantal groepen kruisen naar Parijs als een vorm van boetedoening voor de zonden die in de oorlog waren begaan. Het jaar daarop droegen enige Engelse groepen kruisen naar het bedevaartsoord van Walsingham. Deze kruisen kan je daar nog steeds zien. Hieruit ontstond het idee van Student Cross als een pelgrimage naar Walsingham."

Intermezzo 1: Onze Lieve Vrouw van Walsingham

Ter toelichting bij deze bestemming: Walsingham is een bekend Mariabedevaartsoord in Norfolk. Volgens de overlevering verscheen hier in 1061 Maria aan Lady Richeldis de Faverches, vrouwe van Walsingham. Maria gaf haar de opdracht om in Norfolk een replica te bouwen van het Heilig Huis waarin de aankondiging van de geboorte van Jezus plaatsvond. Bij dit huis vestigden de Augustijnen in 1150 een klooster. In de Middeleeuwen werd Walsingham een zeer populair bedevaartsoord. Hieraan kwam een einde onder Hendrik VIII. De priorij werd gesloten, het Heilig Huis in brand gestoken en het Mariabeeld naar Londen gebracht. 
In 1897 werd het oude heiligdom van Onze Lieve Vrouw van Walsingham hersticht en kwamen de bedevaarten opnieuw op gang. Sinds 1934 fungeert de Slipper Chapel als het nationale heiligdom van Onze Lieve Vrouw van Walsingham. Deze veertiende eeuwse kapel was de laatste kapelstatie op de oude pelgrimsroute, net een mijl buiten Walsingham. Ze dankt haar naam aan het feit, dat veel pelgrims gewoon waren om de laatste mijl op blote voeten af te leggen: bij de Slipper Chapel trok men dan zijn schoenen uit.
Overigens groeide tussen 1897 en 1934 ook de devotie tot Onze Lieve Vrouw in de Anglicaanse kerk. Dat leidde uiteindelijk tot de bouw van een Anglicaans heiligdom, de Shrine Church in het centrum van Walsingham zelf.

Intermezzo 2: gemeenschappelijke voedingsbodem met Pax Christi?

In mijn eerste blog over de Northern Cross Pilgrimage van 12 april sprak ik al het vermoeden uit, dat de Student Cross Pilgrimage en de vredesbeweging Pax Christi wel eens dezelfde wortels zouden kunnen hebben. Pax Christi is in Frankrijk ontstaan aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. Ik kan mij een verhaal herinneren, dat Franse verzetstrijders het plan hadden opgevat om een kruistocht te gaan houden voor de bekering van Duitsland en Mgr. Théas om toestemming vroegen. Théas had zelf in Duitse gevangenschap gezeten en had zich ook in die situatie laten leiden door het christelijke liefdesgebod 'Hebt u vijanden lief'. Hij wilde slechts met hun plannen instemmen als zij die zouden veranderen in 'kruistochten voor gebed en vrede' terwille van de verzoening tussen Frankrijk en Duitsland. In de eerste jaren na de oorlog werden geregeld dergelijke kruistochten gehouden, waaraan zowel geestelijken als leken deelnamen. Mgr. Feltin, de bisschop van Bordeaux, gaf officiele goedkeuring aan de beweging. Toen de beweging in 1946 een eigen blad kreeg, noemde zij zich Pax Christi. In 1947 vond hun eerste congres plaats in Lourdes, waaraan ook Duitsers deelnamen. Via contacten met de internationale katholieke organisatie Tochtgenoten van Sint Frans kwam men ook in contact met gelijkgezinden in andere landen. De Tochtgenoten van Sint Frans was een pelgrimsbeweging van leken, die was voortgekomen uit een vredescongres van Franse en Duitse jongeren in 1926 in Bierville (Frankrijk). De oprichting van de Nederlandse afdeling van Pax Christi in 1948 is ook te danken aan enige Tochtgenoten.

De 'kruistochten voor gebed en vrede' waren dus een bekend verschijnsel in het katholieke Frankrijk in de jaren direct na de oorlog. Het is dus niet zo vreemd, dat Engelse katholieken hiermee kennismaakten en het idee overbrachten naar hun eigen land, zoals Kenneth Williams meldde (zie boven). Een beetje googlen levert de volgende reconstructie op.
In 1946 nemen Charles Osborne en enige anderen deel aan een internationale kruistocht voor gebed en vrede naar Vezelay, waarbij enige kruisen worden meegedragen. Het volgen en dragen van het kruis maakt diepe indruk op hen. Ze ervaren hierin deel te zijn van Christus' mystieke lichaam. Zo iets willen ze ook in Engeland organiseren.
Van 3 tot en met 15 augustus 1947 loopt een groep van 25 mannen van Bishop's Stollford naar Walsingham en terug, iets meer dan 300 kilometer. Zij dragen een groot ruwhouten kruis met zich mee, van ruim 2 1/2 meter bij 1,30 m. Vanwege deze omvang wordt het kruis horizontaal gedragen, telkens door drie mannen. Twee lopen voorop, waarbij ieder een arm van het kruis op de schouders draagt, de derde draagt de voet. Ze zijn afkomstig uit heel verschillende delen van Engeland en beroepsgroepen. Twee paters Dominicanen, vijf studenten, maar ook boeren, arbeiders, kantoorpersoneel, een journalist en een kruidenier. Onderweg wordt er veel gebeden en krijgen ze onderdak bij parochies. Van te voren was men enigszins bang geweest voor de reacties op deze publieke demonstratie van het katholiek geloof. Met enige verwondering constateert pater Columba Ryan OP dat voor de meeste mensen die men onderweg tegen kwam het kruis niets betekende: "ze wensten de pelgrims een goede tocht, ze hoopten dat ze onderweg mooi weer zouden hebben, ze vroegen zich af of de pelgrims het deden tegen betaling of voor hun gezondheid, maar van het kruis zelf maakten ze niets." Een enkele keer raakte men in gesprek. "Er is geen vijandigheid; alleen onbekendheid." (Catholic Herald, 12 september 1947). In katholieke kringen zijn de reacties veel positiever.
Dat leidt tot een veel groter initiatief in juli 1948. Vanuit 14 plaatsen in Engeland en Wales lopen 400 pelgrims met een groot eikenhouten kruis gedurende twee weken naar Walsingham. Op de feestdag van Onze Lieve Vrouw van Karmel, 16 juli, wordt de PPP 1948 (de Pilgrimage of Prayer and Penance for Peace) plechtig afgesloten met een pontificale hoogmis, waaraan 15.000 mensen meedoen. De veertien houten kruisen staan sindsdien rond de Slipper Chapel als markering van de kruiswegstaties.

Student Cross - vervolg

Het was Wilfred Mancote-Carter die het initiatief nam om in de Goede Week van 1948 voor het eerst de Student Cross Pilgrimage te lopen van Londen naar Walsingham. Dertig studenten en enige studentenpastores namen hieraan deel. In 1949 werd al gestart met een tweede route vanuit Nottingham.

Aanvankelijk namen aan deze pelgrimstocht alleen mannelijke studenten deel. Pas in 1967 werden vrouwen officieel als deelnemer toegelaten, hoewel ze vermoedelijk al eerder hebben meegelopen. In de jaren zestig werden ook de eerste pogingen gedaan om de Student Cross Pilgrimage een oecumenisch karakter te geven. Met name de route vanuit Oxford trok snel ook studenten uit andere kerken. Vanaf 1972 is de Student Cross officieel een oecumenische pelgrimstocht.
In de loop der jaren is het aantal routes uitgebreid en hoef je ook geen student meer te zijn om mee te kunnen doen. Naast routes die de hele Goede Week duren zijn ook kortere routes ontwikkeld, die het mogelijk maken dat ook gezinnen met kinderen of werkende mensen kunnen meedoen. Er is zelfs een eendaagse pelgrimstocht. In 2014 liepen 302 mensen mee met een van de elf routes. Zes routes leggen een afstand af van 120 mijl (190 km) in een week. De andere zijn korter wat betreft afstand en duur.

Kenmerken Northern Cross Pilgrimage

De Northern Cross Pilgrimage volgde een vergelijkbare ontwikkeling. Het aantal routes werd in de loop der jaren uitgebreid. Veranderingen  werden soms ook ingegeven door logistieke problemen. Aanvankelijk werd vooral over de openbare weg gelopen. Naarmate het verkeer drukker werd, werd dat gevaarlijker. Rond 1990 werd daarom besloten meer over voetpaden te lopen. De kruizen werden kleiner en lichter om ze ook over ruig terrein mee te kunnen nemen. Een nieuwe ontwikkeling is, dat naast lichtere routes voor gezinnen met jonge kinderen de laatste jaren ook extreem zware routes worden ontwikkeld voor mensen die een sportieve prestatie willen leveren. In de Goede Week van 2014 gingen 85 mensen van start. Zij liepen vanuit vijf richtingen naar Beal Sands om vandaaruit op Goede Vrijdag samen over het oude pelgrimspad naar Lindisfarne te lopen.

Ondanks alle veranderingen in de loop der jaren en de verschillen tussen de routes blijft de Northern Cross Pilgrimage een aantal gemeenschappelijke kenmerken houden:

• het vormen van een tijdelijke christelijke gemeenschap. De Northern Cross Pilgrimage is een collectieve tocht, geen individuele onderneming zoals bijvoorbeeld de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela. Als kleine groep van 10 tot 20 mensen heb je ook een gemeenschappelijke taak: het dragen van het kruis. En je hebt elkaar ook nodig voor een aantal andere taken: koken b.v. of het transport van de bagage elke dag met een aantal particuliere auto's door medepelgrims. Via een vernuftig systeem kan elke chauffeur de route ook meelopen.
• de voorbereiding op Pasen. Een kruis dragen in de Goede Week is een bijzondere invulling van het herdenken van het lijden, sterven en verrijzen van Christus. Op de Melrose leg hebben we b.v. op Witte Donderdag ook een seder maaltijd gegeten, een combinatie van viering en maaltijd. Het aansteken van de paaskaars aan een vuur buiten op het strand tegenover de kerk was ook een bijzonder gebeuren met het gehuil van de talrijke zeehonden op de achtergrond. En ik vond het ook heel bijzonder om ons met narcissen versierde kruis op Paaszondag van ons verblijf in het vakantiehuis van de Vincentiusvereniging naar de kerk te dragen.

•  het meedragen van een groot houten kruis is ook een vorm van christelijke getuigenis. Je valt op als pelgrimsgroep, ook als je maar met een tiental mensen door een dorp of stadje loopt. Het riep geregeld kleine gesprekjes op. De Holy Island of Lindisfarne is in de Borders en Northumberland een bekende bestemming. Soms vertelden mensen over hun eigen bezoek daaraan. Voor het overige waren de reacties niet veel anders dan die in 1947.
• een vorm van bezinning. Ik heb ooit eens pelgrimeren horen omschrijven als 'bidden met je voeten'. Dat is zeker het geval, maar tijdens de Northern Cross Pilgrimage zijn er dagelijks ook bewust geplande momenten van gebed. Om te beginnen elke dag een ochtend- en avondgebed. Een boekje bevatte daarvoor uitgewerkte voorbeelden, maar er was ook ruimte om daar zelf een invulling aan te geven. Ik heb op maandagavond een verkenning en meditatie geleid rond de hongerdoek over de werken van barmhartigheid.  Daarnaast was er onderweg de gelegenheid tot 'staties'. Een of twee keer per dag kon iemand om zo'n statie vragen. Hij of zij kon dan een korte gedachte uiten of een gebed of iets anders toepasselijks. Daarna vervolgden we onze weg in stilte, voor tien of vijftien minuten. Naast een boekje met de gebedsdiensten hadden we ook twee kleine zangbundels, een met religieuze liederen en een met wandelliedjes. Als zingen twee keer bidden is, hebben we heel wat gebeden.

Afsluiting

Toen ik aan de Northern Cross Pilgrimage begon wist ik niet, dat deze pelgrimstocht in zekere zin voortgekomen is uit dezelfde voedingsbodem als Pax Christi: de kruistochten voor gebed en verzoening die na de Tweede Wereldoorlog gehouden werden als reactie op de oorlog. Zelf heb ik in de jaren zeventig en tachtig zo'n jaar of tien meegelopen met de Pax Christi voettochten, eerst als deelnemer, later als kapittelleider. Had ik die voorgeschiedenis geweten, had ik in het begin misschien wat minder vreemd aangekeken tegen het meedragen van een kruis.
Uit de Northern Cross Pilgrimage is in 1997 Scottish Cross voortgekomen, die jaarlijks een vergelijkbare tocht in de Goede Week houdt met als eindbestemming Iona. Ik heb in 2011 en 2013 de Goede Week en Pasen op Iona meegemaakt en kan mij wel herinneren, dat een aantal pelgrims toen op paaszaterdag een houten kruis de Abbey indroegen, maar had me dit verband niet gerealiseerd. Ook al, omdat deze kleine groep pelgrims geen invloed had op de vieringen. Dat was op Holy Island wel anders. Dat kwam meer neer op een overname. Zo werd de paaswake geleid door pater Brendan Gallagher SJ, de nieuwe novicenmeester van de Jezuieten voor de provincies van Groot-Brittannie, Ierland en Nederland, die dit jaar als aalmoezenier was verbonden aan de Northern Cross Pilgrimage en was meegelopen met een van de andere routes. Maar dan komen we terecht bij een ander onderwerp: de spanningen tussen pelgrims en parochianen van een bedevaartsoord. Wie bepaalt wat er gebeurt? Wie weet, kom ik daar nog wel eens op terug.


Bronnen:

Marcel Becker, De geschiedenis van Pax Christi van 1948 tot 1968, gebed, studie en actie. In: Ben Schennink (red), In beweging voor de vrede. Veertig jaar Pax Christi: geschiedenis, werkwijze, achterban en invloed, Den Haag/Nijmegen, 1988, p. 19-58

Dermot Doran, Commemorating Walsingham 1948, in: Catholic Herald, 31 juli 1998

Columba Ryan OP, Carrying the cross to Walsingham, in: Catholic Herald, 12 september 1947

Kenneth Williams, 'Whan that in april the shoures soete': The Northern Cross Pilgrimage. In: The Reader summer 2008 Vol 105 No 2, p. 12 - 13